[{"data":1,"prerenderedAt":823},["ShallowReactive",2],{"$fv0e3nf5IJGuRThWMArJUQsoRONgCvWCRHQt-gSnlBT4":3,"kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow":106},{"header":4,"footer":30,"error":50,"muzealnicy":53,"episodes":73},{"nav":5,"icons":21},[6,9,12,15,18],{"label":7,"link":8},"Newsletter","/newsletter/",{"label":10,"link":11},"Podcast o sztuce","/odcinki/",{"label":13,"link":14},"Artykuły","/artykuly/",{"label":16,"link":17},"O mnie","/o-mnie/",{"label":19,"link":20},"Kontakt","/o-mnie/#kontakt",[22,26],{"name":23,"icon":24,"link":25},"Spotify","\u003Csvg enable-background=\"new 0 0 24 24\" height=\"512\" viewBox=\"0 0 24 24\" width=\"512\" xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\">\u003Cpath d=\"m12 24c6.624 0 12-5.376 12-12s-5.376-12-12-12-12 5.376-12 12 5.376 12 12 12zm4.872-6.344v.001c-.807 0-3.356-2.828-10.52-1.36-.189.049-.436.126-.576.126-.915 0-1.09-1.369-.106-1.578 3.963-.875 8.013-.798 11.467 1.268.824.526.474 1.543-.265 1.543zm1.303-3.173c-.113-.03-.08.069-.597-.203-3.025-1.79-7.533-2.512-11.545-1.423-.232.063-.358.126-.576.126-1.071 0-1.355-1.611-.188-1.94 4.716-1.325 9.775-.552 13.297 1.543.392.232.547.533.547.953-.005.522-.411.944-.938.944zm-13.627-7.485c4.523-1.324 11.368-.906 15.624 1.578 1.091.629.662 2.22-.498 2.22l-.001-.001c-.252 0-.407-.063-.625-.189-3.443-2.056-9.604-2.549-13.59-1.436-.175.048-.393.125-.625.125-.639 0-1.127-.499-1.127-1.142 0-.657.407-1.029.842-1.155z\" fill=\"#0b1d35\"/>\u003C/svg>","https://open.spotify.com/show/061J8NVeCphwkjhC4qSO99",{"name":27,"icon":28,"link":29},"Instagram","\u003Csvg height=\"512pt\" viewBox=\"0 0 512 512\" width=\"512pt\" xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" id=\"fi_1384015\">\u003Cpath d=\"m305 256c0 27.0625-21.9375 49-49 49s-49-21.9375-49-49 21.9375-49 49-49 49 21.9375 49 49zm0 0\">\u003C/path>\u003Cpath d=\"m370.59375 169.304688c-2.355469-6.382813-6.113281-12.160157-10.996094-16.902344-4.742187-4.882813-10.515625-8.640625-16.902344-10.996094-5.179687-2.011719-12.960937-4.40625-27.292968-5.058594-15.503906-.707031-20.152344-.859375-59.402344-.859375-39.253906 0-43.902344.148438-59.402344.855469-14.332031.65625-22.117187 3.050781-27.292968 5.0625-6.386719 2.355469-12.164063 6.113281-16.902344 10.996094-4.882813 4.742187-8.640625 10.515625-11 16.902344-2.011719 5.179687-4.40625 12.964843-5.058594 27.296874-.707031 15.5-.859375 20.148438-.859375 59.402344 0 39.25.152344 43.898438.859375 59.402344.652344 14.332031 3.046875 22.113281 5.058594 27.292969 2.359375 6.386719 6.113281 12.160156 10.996094 16.902343 4.742187 4.882813 10.515624 8.640626 16.902343 10.996094 5.179688 2.015625 12.964844 4.410156 27.296875 5.0625 15.5.707032 20.144532.855469 59.398438.855469 39.257812 0 43.90625-.148437 59.402344-.855469 14.332031-.652344 22.117187-3.046875 27.296874-5.0625 12.820313-4.945312 22.953126-15.078125 27.898438-27.898437 2.011719-5.179688 4.40625-12.960938 5.0625-27.292969.707031-15.503906.855469-20.152344.855469-59.402344 0-39.253906-.148438-43.902344-.855469-59.402344-.652344-14.332031-3.046875-22.117187-5.0625-27.296874zm-114.59375 162.179687c-41.691406 0-75.488281-33.792969-75.488281-75.484375s33.796875-75.484375 75.488281-75.484375c41.6875 0 75.484375 33.792969 75.484375 75.484375s-33.796875 75.484375-75.484375 75.484375zm78.46875-136.3125c-9.742188 0-17.640625-7.898437-17.640625-17.640625s7.898437-17.640625 17.640625-17.640625 17.640625 7.898437 17.640625 17.640625c-.003906 9.742188-7.898437 17.640625-17.640625 17.640625zm0 0\">\u003C/path>\u003Cpath d=\"m256 0c-141.363281 0-256 114.636719-256 256s114.636719 256 256 256 256-114.636719 256-256-114.636719-256-256-256zm146.113281 316.605469c-.710937 15.648437-3.199219 26.332031-6.832031 35.683593-7.636719 19.746094-23.246094 35.355469-42.992188 42.992188-9.347656 3.632812-20.035156 6.117188-35.679687 6.832031-15.675781.714844-20.683594.886719-60.605469.886719-39.925781 0-44.929687-.171875-60.609375-.886719-15.644531-.714843-26.332031-3.199219-35.679687-6.832031-9.8125-3.691406-18.695313-9.476562-26.039063-16.957031-7.476562-7.339844-13.261719-16.226563-16.953125-26.035157-3.632812-9.347656-6.121094-20.035156-6.832031-35.679687-.722656-15.679687-.890625-20.6875-.890625-60.609375s.167969-44.929688.886719-60.605469c.710937-15.648437 3.195312-26.332031 6.828125-35.683593 3.691406-9.808594 9.480468-18.695313 16.960937-26.035157 7.339844-7.480469 16.226563-13.265625 26.035157-16.957031 9.351562-3.632812 20.035156-6.117188 35.683593-6.832031 15.675781-.714844 20.683594-.886719 60.605469-.886719s44.929688.171875 60.605469.890625c15.648437.710937 26.332031 3.195313 35.683593 6.824219 9.808594 3.691406 18.695313 9.480468 26.039063 16.960937 7.476563 7.34375 13.265625 16.226563 16.953125 26.035157 3.636719 9.351562 6.121094 20.035156 6.835938 35.683593.714843 15.675781.882812 20.683594.882812 60.605469s-.167969 44.929688-.886719 60.605469zm0 0\">\u003C/path>\u003C/svg>","https://www.instagram.com/gablotki/",{"label_observe":31,"icons":32,"label_latest":37,"label_info":38,"nav":39,"bg":49},"Obserwuj na:",[33,35],{"name":27,"icon":34,"link":29},"\u003Csvg height=\"512pt\" viewBox=\"0 0 512 512\" width=\"512pt\" xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" id=\"fi_1384015\">\u003Cpath fill=\"#ffffff\" d=\"m305 256c0 27.0625-21.9375 49-49 49s-49-21.9375-49-49 21.9375-49 49-49 49 21.9375 49 49zm0 0\">\u003C/path>\u003Cpath fill=\"#ffffff\" d=\"m370.59375 169.304688c-2.355469-6.382813-6.113281-12.160157-10.996094-16.902344-4.742187-4.882813-10.515625-8.640625-16.902344-10.996094-5.179687-2.011719-12.960937-4.40625-27.292968-5.058594-15.503906-.707031-20.152344-.859375-59.402344-.859375-39.253906 0-43.902344.148438-59.402344.855469-14.332031.65625-22.117187 3.050781-27.292968 5.0625-6.386719 2.355469-12.164063 6.113281-16.902344 10.996094-4.882813 4.742187-8.640625 10.515625-11 16.902344-2.011719 5.179687-4.40625 12.964843-5.058594 27.296874-.707031 15.5-.859375 20.148438-.859375 59.402344 0 39.25.152344 43.898438.859375 59.402344.652344 14.332031 3.046875 22.113281 5.058594 27.292969 2.359375 6.386719 6.113281 12.160156 10.996094 16.902343 4.742187 4.882813 10.515624 8.640626 16.902343 10.996094 5.179688 2.015625 12.964844 4.410156 27.296875 5.0625 15.5.707032 20.144532.855469 59.398438.855469 39.257812 0 43.90625-.148437 59.402344-.855469 14.332031-.652344 22.117187-3.046875 27.296874-5.0625 12.820313-4.945312 22.953126-15.078125 27.898438-27.898437 2.011719-5.179688 4.40625-12.960938 5.0625-27.292969.707031-15.503906.855469-20.152344.855469-59.402344 0-39.253906-.148438-43.902344-.855469-59.402344-.652344-14.332031-3.046875-22.117187-5.0625-27.296874zm-114.59375 162.179687c-41.691406 0-75.488281-33.792969-75.488281-75.484375s33.796875-75.484375 75.488281-75.484375c41.6875 0 75.484375 33.792969 75.484375 75.484375s-33.796875 75.484375-75.484375 75.484375zm78.46875-136.3125c-9.742188 0-17.640625-7.898437-17.640625-17.640625s7.898437-17.640625 17.640625-17.640625 17.640625 7.898437 17.640625 17.640625c-.003906 9.742188-7.898437 17.640625-17.640625 17.640625zm0 0\">\u003C/path>\u003Cpath fill=\"#ffffff\" d=\"m256 0c-141.363281 0-256 114.636719-256 256s114.636719 256 256 256 256-114.636719 256-256-114.636719-256-256-256zm146.113281 316.605469c-.710937 15.648437-3.199219 26.332031-6.832031 35.683593-7.636719 19.746094-23.246094 35.355469-42.992188 42.992188-9.347656 3.632812-20.035156 6.117188-35.679687 6.832031-15.675781.714844-20.683594.886719-60.605469.886719-39.925781 0-44.929687-.171875-60.609375-.886719-15.644531-.714843-26.332031-3.199219-35.679687-6.832031-9.8125-3.691406-18.695313-9.476562-26.039063-16.957031-7.476562-7.339844-13.261719-16.226563-16.953125-26.035157-3.632812-9.347656-6.121094-20.035156-6.832031-35.679687-.722656-15.679687-.890625-20.6875-.890625-60.609375s.167969-44.929688.886719-60.605469c.710937-15.648437 3.195312-26.332031 6.828125-35.683593 3.691406-9.808594 9.480468-18.695313 16.960937-26.035157 7.339844-7.480469 16.226563-13.265625 26.035157-16.957031 9.351562-3.632812 20.035156-6.117188 35.683593-6.832031 15.675781-.714844 20.683594-.886719 60.605469-.886719s44.929688.171875 60.605469.890625c15.648437.710937 26.332031 3.195313 35.683593 6.824219 9.808594 3.691406 18.695313 9.480468 26.039063 16.960937 7.476563 7.34375 13.265625 16.226563 16.953125 26.035157 3.636719 9.351562 6.121094 20.035156 6.835938 35.683593.714843 15.675781.882812 20.683594.882812 60.605469s-.167969 44.929688-.886719 60.605469zm0 0\">\u003C/path>\u003C/svg>",{"name":23,"icon":36,"link":25},"\u003Csvg enable-background=\"new 0 0 24 24\" height=\"512\" viewBox=\"0 0 24 24\" width=\"512\" xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\">\u003Cpath d=\"m12 24c6.624 0 12-5.376 12-12s-5.376-12-12-12-12 5.376-12 12 5.376 12 12 12zm4.872-6.344v.001c-.807 0-3.356-2.828-10.52-1.36-.189.049-.436.126-.576.126-.915 0-1.09-1.369-.106-1.578 3.963-.875 8.013-.798 11.467 1.268.824.526.474 1.543-.265 1.543zm1.303-3.173c-.113-.03-.08.069-.597-.203-3.025-1.79-7.533-2.512-11.545-1.423-.232.063-.358.126-.576.126-1.071 0-1.355-1.611-.188-1.94 4.716-1.325 9.775-.552 13.297 1.543.392.232.547.533.547.953-.005.522-.411.944-.938.944zm-13.627-7.485c4.523-1.324 11.368-.906 15.624 1.578 1.091.629.662 2.22-.498 2.22l-.001-.001c-.252 0-.407-.063-.625-.189-3.443-2.056-9.604-2.549-13.59-1.436-.175.048-.393.125-.625.125-.639 0-1.127-.499-1.127-1.142 0-.657.407-1.029.842-1.155z\" fill=\"#ffffff\"/>\u003C/svg>","Najnowsze odcinki","Informacje",[40,41,42,43,46],{"label":7,"link":8},{"label":16,"link":17},{"label":19,"link":20},{"label":44,"link":45},"Polityka Prywatności","/polityka-prywatnosci/",{"label":47,"link":48},"Regulamin newslettera","/regulamin-newslettera/",false,{"error_404":51,"cta":52},"\u003Cp style=\"text-align: center;\">\u003Cstrong>Ta wystawa jest tymczasowo zamknięta 😉\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-align: center;\">Strona, której szukasz, może być w tej chwili w renowacji. Nie martw się jednak, nasz świat sztuki jest pełen innych fascynujących wystaw i artykułów, które na Ciebie czekają.\u003C/p>\n","Zwiedzaj od strony głównej",{"title":54,"text":55,"seasons":56},"Muzealnicy mówią","\u003Cp>Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. In consectetur, sem sit amet consectetur imperdiet, nisl nibh accumsan neque, vel suscipit urna neque a nulla. Ut arcu nulla, interdum mattis erat at, pretium efficitur ipsum. Integer dui enim, gravida vel elit vel, condimentum faucibus dolor. Sed non nisl feugiat nisl condimentum rhoncus. Ut ac dapibus tortor, et venenatis leo. Morbi bibendum augue non accumsan convallis. Vivamus laoreet urna non mollis rhoncus. Phasellus eu sagittis odio. Morbi nec turpis et risus efficitur iaculis a sed ipsum. Duis quis mi eget lorem viverra consectetur eget at purus.\u003C/p>\n\u003Cp>Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. In consectetur, sem sit amet consectetur imperdiet, nisl nibh accumsan neque, vel suscipit urna neque a nulla. Ut arcu nulla, interdum mattis erat at, pretium efficitur ipsum. Integer dui enim, gravida vel elit vel, condimentum faucibus dolor. Sed non nisl feugiat nisl condimentum rhoncus. Ut ac dapibus tortor, et venenatis leo. Morbi bibendum augue non accumsan convallis. Vivamus laoreet urna non mollis rhoncus. Phasellus eu sagittis odio. Morbi nec turpis et risus efficitur iaculis a sed ipsum. Duis quis mi eget lorem viverra consectetur eget at purus.\u003C/p>\n",[57,67],{"sezon":58},{"term_id":59,"name":60,"slug":61,"term_group":62,"term_taxonomy_id":59,"taxonomy":63,"description":64,"parent":62,"count":65,"filter":66},30,"Sybilla 2022","sybilla-2022",0,"muzealnicy-season","",3,"raw",{"sezon":68},{"term_id":69,"name":70,"slug":71,"term_group":62,"term_taxonomy_id":69,"taxonomy":63,"description":64,"parent":62,"count":72,"filter":66},31,"Muzealna Książka Roku 2023","muzealna-ksiazka-roku-2023",1,[74,78,82,86,90,94,98,102],{"title":75,"short_title":76,"slug":77},"Kunszt i Fach. Kraków rzemieślników","Gablotki 81","kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow",{"title":79,"short_title":80,"slug":81},"Pracownie artystek z przełomu XIX i XX wieku","Gablotki 80","pracownie-artystek-z-przelomu-xix-i-xx-wieku",{"title":83,"short_title":84,"slug":85},"Love story: Aleksander Gierymski","Gablotki 79","love-story-aleksander-gierymski",{"title":87,"short_title":88,"slug":89},"Galleria degli Uffizi we Florencji, wystawy Chełmońskiego, Boznańskiej i Sto nocnych zjaw – muzealny top 2025","Gablotki 78","galleria-degli-uffizi-we-florencji-wystawy-chelmonskiego-boznanskiej-i-sto-nocnych-zjaw-muzealny-top-2025",{"title":91,"short_title":92,"slug":93},"Odzyskany obraz. Bertha Wegmann i jej wrocławskie „Lato”","Gablotki 77","odzyskany-obraz-bertha-wegmann-i-jej-wroclawskie-lato",{"title":95,"short_title":96,"slug":97},"Portret królowej. Opowieść o Marii Leszczyńskiej – rozmowa z Zuzanną Rybińską","Eksponaty 15","portret-krolowej-opowiesc-o-marii-leszczynskiej-rozmowa-z-zuzanna-rybinska",{"title":99,"short_title":100,"slug":101},"Do czego potrzebujemy archeologii? – rozmowa z Łukaszem Lisieckim","Gablotki 75","do-czego-potrzebujemy-archeologii-rozmowa-z-lukaszem-lisieckim",{"title":103,"short_title":104,"slug":105},"Tamara Łempicka – malarka i marka","Gablotki 74","tamara-lempicka-malarka-i-marka",[107],{"id":108,"date":109,"date_gmt":110,"guid":111,"modified":113,"modified_gmt":114,"slug":77,"status":115,"type":116,"title":117,"featured_media":118,"template":64,"categories":119,"tags":120,"class_list":124,"yoast_head_json":134,"custom_fields":199,"published_date":792,"cover":150,"_links":793},2771,"2026-07-16T08:22:38","2026-07-16T06:22:38",{"rendered":112},"https://content.martynakliks.pl/?post_type=podcast-episodes&p=2771","2026-07-16T09:27:09","2026-07-16T07:27:09","publish","podcast-episodes",{"rendered":75},2773,[72],[121,122,123],22,14,16,[125,116,126,127,128,129,130,131,132,133],"post-2771","type-podcast-episodes","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-gablotki","tag-krakow","tag-muzeum","tag-sztukauzytkowa",{"title":135,"robots":136,"canonical":142,"og_locale":143,"og_type":144,"og_title":135,"og_url":142,"og_site_name":145,"article_modified_time":146,"og_image":147,"twitter_card":152,"twitter_misc":153,"schema":155},"Kunszt i Fach. Kraków rzemieślników - Gablotki - Podcast o sztuce - Martyna Kliks",{"index":137,"follow":138,"max-snippet":139,"max-image-preview":140,"max-video-preview":141},"index","follow","max-snippet:-1","max-image-preview:large","max-video-preview:-1","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/","pl_PL","article","Martyna Kliks","2026-07-16T07:27:09+00:00",[148],{"width":149,"height":149,"url":150,"type":151},1400,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/81_MuzeumKrakowa_cover1.jpg","image/jpeg","summary_large_image",{"Szacowany czas czytania":154},"1 minuta",{"@context":156,"@graph":157},"https://schema.org",[158,173,175,187],{"@type":159,"@id":142,"url":142,"name":135,"isPartOf":160,"primaryImageOfPage":162,"image":164,"thumbnailUrl":150,"datePublished":165,"dateModified":146,"breadcrumb":166,"inLanguage":168,"potentialAction":169},"WebPage",{"@id":161},"https://content.martynakliks.pl/#website",{"@id":163},"https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/#primaryimage",{"@id":163},"2026-07-16T06:22:38+00:00",{"@id":167},"https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/#breadcrumb","pl-PL",[170],{"@type":171,"target":172},"ReadAction",[142],{"@type":174,"inLanguage":168,"@id":163,"url":150,"contentUrl":150,"width":149,"height":149},"ImageObject",{"@type":176,"@id":167,"itemListElement":177},"BreadcrumbList",[178,182,186],{"@type":179,"position":72,"name":180,"item":181},"ListItem","Home","https://content.martynakliks.pl/",{"@type":179,"position":183,"name":184,"item":185},2,"Odcinki","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/",{"@type":179,"position":65,"name":75},{"@type":188,"@id":161,"url":181,"name":145,"description":64,"potentialAction":189,"inLanguage":168},"WebSite",[190],{"@type":191,"target":192,"query-input":195},"SearchAction",{"@type":193,"urlTemplate":194},"EntryPoint","https://content.martynakliks.pl/?s={search_term_string}",{"@type":196,"valueRequired":197,"valueName":198},"PropertyValueSpecification",true,"search_term_string",{"short_title":76,"number":200,"photo":201,"excerpt":228,"rss_url":229,"file":230,"youtube":245,"spotify":246,"spreaker":64,"apple_podcasts":247,"google_podcasts":64,"builder":248},"81",{"ID":202,"id":202,"title":203,"filename":204,"filesize":205,"url":206,"link":207,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":209,"status":210,"uploaded_to":108,"date":211,"modified":211,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":217},2772,"ODcinek 81 cover_Kunszt i Fach","ODcinek-81-cover_Kunszt-i-Fach.jpg",668772,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/ODcinek-81-cover_Kunszt-i-Fach.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/odcinek-81-cover_kunszt-i-fach/","2","odcinek-81-cover_kunszt-i-fach","inherit","2026-07-12 13:38:36","image","jpeg","https://content.martynakliks.pl/wp-includes/images/media/default.png",1886,1524,{"thumbnail":206,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":206,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":206,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":206,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":206,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":206,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},150,121,300,242,768,621,1024,827,1536,1241,"W tym odcinku rozmawiam z dr Katarzyną Moskal z Muzeum Krakowa, która opowiada o ogromnym znaczeniu, jakie dla życia dawnego Krakowa mieli pracujący w nim  rzemieślnicy oraz o wpływie miasta na ich codzienność. \u003Cbr />\r\n\u003Cbr />\r\nOdcinek powstał w ramach współpracy z Muzeum Krakowa, gdzie do 25 października 2026 roku trwa wystawa „Kunszt i fach. Kraków rzemieślników”, której kuratorką jest dr Katarzyna Moskal.","https://anchor.fm/s/fea3e720/podcast/play/122866403/https%3A%2F%2Fd3ctxlq1ktw2nl.cloudfront.net%2Fstaging%2F2026-6-15%2F34fa077c-8988-b3a4-962f-86da6caf4a5f.mp3",{"ID":231,"id":231,"title":75,"filename":232,"filesize":233,"url":234,"link":235,"alt":64,"author":208,"description":236,"caption":64,"name":77,"status":210,"uploaded_to":108,"date":237,"modified":238,"menu_order":62,"mime_type":239,"type":240,"subtype":241,"icon":242,"sizes":243},2795,"Gablotki_odcinek81_Muzeum-Krakowa-rzemieslnicy.mp3",41898411,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/Gablotki_odcinek81_Muzeum-Krakowa-rzemieslnicy.mp3","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/","„Kunszt i Fach. Kraków rzemieślników” z albumu „Gablotki”, autor: Martyna Kliks. Wydano: 2020. Gatunek: Podcast.","2026-07-16 06:17:13","2026-07-16 06:17:25","audio/mpeg","audio","mpeg","https://content.martynakliks.pl/wp-includes/images/media/audio.png",{"thumbnail":244,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":218,"medium":244,"medium-width":220,"medium-height":220,"medium_large":244,"medium_large-width":222,"medium_large-height":222,"large":244,"large-width":224,"large-height":224,"1536x1536":244,"1536x1536-width":149,"1536x1536-height":149,"2048x2048":244,"2048x2048-width":149,"2048x2048-height":149},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/Gablotki_odcinek81_Muzeum-Krakowa-rzemieslnicy-mp3-image.jpg","https://www.youtube.com/watch?v=WaXdscC0rks","https://open.spotify.com/episode/4n44eoeCoT6p21ZsK5kDYe?si=d963f6f8eb3647f1","https://podcasts.apple.com/pl/podcast/kunszt-i-fach-krak%C3%B3w-rzemie%C5%9Blnik%C3%B3w/id1525026656?i=1000777028268",[249,252,255,299,300,302,303,317,318,320,321,333,334,336,351,352,354,355,368,369,371,372,389,391,393,394,396,397,408,409,411,412,430,431,433,434,446,447,459,460,462,463,469,470,472,473,485,486,488,489,500,501,503,504,515,516,518,519,530,531,533,534,536,537,539,540,557,558,560,561,563,564,577,578,580,581,593,594,596,597],{"acf_fc_layout":250,"text":251},"text","\u003Cp>Nasza codzienność zdominowana jest przez przedmioty wykonywane taśmowo, bezdusznie produkowane w milionach egzemplarzy. Coraz częściej, nawet jeśli nie zdajemy sobie z tego sprawy, tęsknimy za oryginalnością i autentycznością, za śladem ludzkiej ręki i unikalnego talentu. \u003Cstrong>Na nowo odkrywamy dziś rzemiosło! A w tym odcinku wracamy do jego korzeni.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Sprawdzamy: jak wyglądała \u003Cstrong>praca rzemieślników w krakowskich warsztatach\u003C/strong> i czym ich \u003Cstrong>droga do mistrzostwa\u003C/strong> różniła się od naszych dzisiejszych karier, \u003Cstrong>kto robił kafle do pieców na Wawelu\u003C/strong>, \u003Cstrong>co to jest wilkom i dlaczego rzemieślnik potrzebował paszportu!\u003C/strong> Między innymi o tym opowie dr Katarzyna Moskal z Muzeum Krakowa.\u003C/p>\n\u003Cp>Ten odcinek powstał w ramach współpracy z \u003Ca href=\"https://muzeumkrakowa.pl/\">\u003Cstrong>Muzeum Krakowa\u003C/strong>.\u003C/a> W muzeum trwa właśnie \u003Ca href=\"https://muzeumkrakowa.pl/wystawy/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow\">\u003Cstrong>wystawa „Kunszt i fach. Kraków rzemieślników”\u003C/strong>\u003C/a>, którą objęłam patronatem medialnym.\u003C/p>\n\u003Cp>Kiedy przeczytałam po raz pierwszy opis wystawy, spodobało mi się przede wszystkim to, że opowiada nie o wielkiej historii skupionej na polityce i związanych z nią wydarzeniach, ale \u003Cstrong>o codzienności dawnego Krakowa\u003C/strong>. O ludziach, których imion i nazwisk często nawet nie znamy, a którzy przez wieki kształtowali charakter tego miasta.\u003C/p>\n\u003Cp>Pomyślałam, że warto włączyć się w promocję tej wystawy, bo dzięki niej można \u003Cstrong>spojrzeć na historię Krakowa trochę inaczej\u003C/strong>. Zaglądając na\u003Cstrong> zaplecza warsztatów, do cechowych kaplic, baszt i gospód\u003C/strong>, czyli tam, gdzie działo się prawdziwe życie, często pomijane w opowieściach o Krakowie, a przecież nie mniej ciekawe!\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},"spacer","medium",{"acf_fc_layout":256,"photos":257,"text":297,"cta":64,"link":64,"schema":298},"intro",[258,273,287],{"ID":259,"id":259,"title":260,"filename":261,"filesize":262,"url":263,"link":264,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":260,"status":210,"uploaded_to":108,"date":265,"modified":265,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":268},2776,"krakow-00000027","krakow-00000027.jpg",180953,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000027.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000027/","2026-07-12 16:24:24",1620,1080,{"thumbnail":263,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":263,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":263,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":263,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":263,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":263,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},100,200,512,683,{"ID":274,"id":274,"title":275,"filename":276,"filesize":277,"url":278,"link":279,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":280,"status":210,"uploaded_to":108,"date":281,"modified":281,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":282,"height":283,"sizes":284},2775,"IMG_4452","IMG_4452.jpg",255175,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/IMG_4452.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/img_4452/","img_4452","2026-07-12 16:23:36",709,945,{"thumbnail":278,"thumbnail-width":285,"thumbnail-height":218,"medium":278,"medium-width":286,"medium-height":220,"medium_large":278,"medium_large-width":282,"medium_large-height":283,"large":278,"large-width":282,"large-height":283,"1536x1536":278,"1536x1536-width":282,"1536x1536-height":283,"2048x2048":278,"2048x2048-width":282,"2048x2048-height":283},113,225,{"ID":288,"id":288,"title":289,"filename":290,"filesize":291,"url":292,"link":293,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":289,"status":210,"uploaded_to":108,"date":294,"modified":294,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":296},2774,"krakow-00000001","krakow-00000001.jpg",118338,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000001.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000001/","2026-07-12 13:56:54",720,{"thumbnail":292,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":292,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":292,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":292,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":292,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":292,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"\u003Cp>Do Krakowa na wystawę jechałam z dużymi oczekiwaniami i się \u003Cstrong>nie zawiodłam\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Ekspozycja jest owocem wieloletnich badań napędzanych ogromną pasją jej \u003Cstrong>kuratorki dr Katarzyny Moskal\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Jak sama mówi dr Moskal, chciała pokazać, jak \u003Cstrong>ważną grupą w dawnym Krakowie byli rzemieślnicy\u003C/strong>, jakie znaczenie mieli dla życia Krakowa, a także jak \u003Cstrong>miasto wpływało na nich\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cem>Zdjęcia: \u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Tłok pieczętny krakowskiego cechu piekarzy, XVIII w., Kraków?, \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">wł. Archiwum Narodowe w Krakowie; Pałac Krzysztofory, oddział Muzeum Krakowa, Rynek Główny 35; \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Plakat wystawy “Kunszt i Fach. Kraków rzemieślników” \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">inspirowany dekoracją dyplomu mistrzowskiego wydawanego przez Krakowską Izbę Rzemieślniczą w latach 30. XX w.\u003C/span>\u003C/em>\u003C/p>\n","photos_text",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":301},"\u003Cp>Te związki widać już w pierwszej sali, którą zajmuje wystawa, gdzie pokazywane są statuty cechowe. To nie tylko ważne dokumenty, ale także istotne źródła bardzo ciekawych informacji na temat codzienności rzemieślników. Poznajemy ją, przechodząc przez kolejne sale w \u003Cstrong>Pałacu Krzysztofory\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Dowiadujemy się, \u003Cstrong>jaką drogę musiał pokonać mały chłopiec, który chciał zdobyć porządny zawód\u003C/strong>, na przykład piekarza czy szewca. Tę drogę ilustrują zabytkowe obiekty, m.in. ryciny, mapy, dokumenty, naczynia i przeróżne sprzęty. Wśród nich szczególnie zainteresowały mnie reprezentacyjne \u003Cstrong>wilkomy\u003C/strong> – wielkie, bogato zdobione puchary należące do danego cechu i używane jedynie przy wyjątkowych okazjach, takich jak powitanie (stąd nazwa) podróżującego czeladnika.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":305,"caption":315,"schema":316},"photo",{"ID":306,"id":306,"title":307,"filename":308,"filesize":309,"url":310,"link":311,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":312,"status":210,"uploaded_to":108,"date":313,"modified":313,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":314},2777,"Muzeum Krakowa_wilkomy","Muzeum-Krakowa_wilkomy.jpg",366926,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/Muzeum-Krakowa_wilkomy.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/muzeum-krakowa_wilkomy/","muzeum-krakowa_wilkomy","2026-07-12 16:29:04",{"thumbnail":310,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":310,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":310,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":310,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":310,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":310,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Kuratorka wystawy dr Katarzyna Moskal przy gablocie z wilkomami na wystawie \"Kunszt i fach. Kraków rzemieślników\"","grid",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":319},"\u003Cp>Dalsza opowieść dotyczy tego, \u003Cstrong>jak wyglądało życie cechowe\u003C/strong>, które dotyczyło wszystkich tych rzemieślników, którzy chcieli działać legalnie i oficjalnie. By być traktowanym poważnie, trzeba było należeć do cechu. Z tym wiązały się różne \u003Cstrong>przywileje nadawane przez miasto\u003C/strong>, ale także \u003Cstrong>obowiązki\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>To ta część wystawy, która zaskoczyła mnie najbardziej. Dlaczego? Bo zupełnie nie zdawałam sobie sprawy z tego,\u003Cstrong> ile obowiązków, zupełnie niezwiązanych z pracą w warsztacie, spoczywało na barkach dawnych rzemieślników\u003C/strong>. Jeśli byliście w Krakowie, to przypuszczam, że trafiliście w okolice Bramy Floriańskiej, to jeden z najbardziej charakterystycznych punktów w obrębie Starego Miasta. Zaraz obok budynku bramy znajduje się baszta.\u003C/p>\n\u003Cp>Jest to\u003Cstrong> Baszta Pasamoników\u003C/strong>. Skąd ta nazwa? Pasamonicy byli rzemieślnikami zajmującymi się produkcją pasów, frędzli, sznurów, czyli wyrobów pasmanteryjnych. Opieka nad tą basztą należała do ich obowiązków!\u003C/p>\n\u003Cp>Spacerując po dzisiejszym Krakowie, można zresztą znaleźć \u003Cstrong>więcej śladów obecności rzemieślników w mieście\u003C/strong>. Warto to zrobić, ale żeby za dużo nie błądzić, dobrze najpierw zobaczyć wystawę \u003Cstrong>„Kunszt i fach. Kraków rzemieślników” w Muzeum Krakowa\u003C/strong>. Macie jeszcze na to sporo czasu, bo \u003Cstrong>wystawa trwa do 25 października\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Więcej o tym, czego jeszcze możecie się z niej dowiedzieć oraz o tym, jak powstawała, usłyszycie w mojej rozmowie z jej kuratorką, \u003Cstrong>dr Katarzyną Moskal\u003C/strong>, historyczką sztuki, która krakowskim rzemiosłem zajmuje się od lat i potrafi bardzo wciągająco o nim opowiadać. Sami się przekonajcie!\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":322,"schema":322,"photo":323,"caption":64,"text":332,"anchor":64},"photo_text",{"ID":324,"id":324,"title":325,"filename":326,"filesize":327,"url":328,"link":329,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":325,"status":210,"uploaded_to":108,"date":330,"modified":330,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":331},2778,"krakow-00000029","krakow-00000029.jpg",148099,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000029.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000029/","2026-07-12 16:51:47",{"thumbnail":328,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":328,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":328,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":328,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":328,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":328,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"\u003Cp>\u003Cstrong>Martyna Kliks:\u003C/strong> Jesteśmy w Krakowie, w mieście artystów. Gdy chodzi się po ulicach Krakowa, trudno się od nich odciąć i nikt pewnie nie chce tego robić… \u003Cstrong>Kraków miasto artystów!\u003C/strong> A pani z cienia tych wielkich artystów postanowiła wyciągnąć rzemieślników. \u003Cstrong>Dlaczego warto opowiadać o krakowskich rzemieślnikach?\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Katarzyna Moskal:\u003C/strong> \u003Cstrong>Dlatego, że tworzyli miasto\u003C/strong>. Stanowili sporą część społeczeństwa miejskiego. I to rzemieślnicy o bardzo szerokim przekroju społecznym. Byli tacy, którzy byli bardzo bogaci i byli tacy, którzy przysłowiowo klepali biedę.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cem>Zdjęcie: \u003C/em>\u003Cem>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Obesłania (cechy do obsyłania) w zbiorach Muzeum Krakowa. \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">U góry: obesłanie cechu drukarzy (drewniana tabliczka z zasuwką, Kraków, poł. XVII w.); \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">po lewej: obesłanie cechu rymarzy (mosiężna srebrzona ażurowa tabliczka, Kraków, 1700 r.); po prawej: obesłanie cechu stelmachów, kołodziejów i bednarzy kleparskich (wypukłe dwuczęściowe serce z reliefową dekoracją; Franciszek Dobek z Tropawy, Kraków? Kleparz?, 1712 r.); u dołu obesłanie cechu złotników: duży brązowy pierścień ze srebrnym, reliefowym okiem; Samuel Piaskowski, Kraków, 1614 r.);\u003C/span>\u003C/em>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":335},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> No i też dlatego, że tak naprawdę \u003Cstrong>nie różnili się aż tak bardzo od artystów w podejściu do swojego fachu\u003C/strong>. Traktowali naukę, jakość wykonania, dobór produktów, które służyły jako materiały, jako sztukę. Jako sztukę rzemieślniczą, jako kunszt.\u003C/p>\n\u003Cp>I zresztą\u003Cstrong> słowo kunszt, tak jak w tytule wystawy, pojawiało się w wielu źródłach\u003C/strong>, w wielu materiałach pozostawionych przez naszych krakowskich rzemieślników. Zazwyczaj na przykład, kiedy ktoś stawał się mistrzem, pojawiało się na przykład określenie, że\u003Cstrong> dowiódł swojego kunsztu\u003C/strong>, np. rzeźniczego, stolarskiego, piekarskiego, czy jakiegoś innego.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To jak już jesteśmy przy tym tytule, to może \u003Cstrong>rozwikłajmy ten tytuł:\u003C/strong> \u003Cstrong>„Kunszt i fach”.\u003C/strong> Kiedy pojawił się ten tytuł i dlaczego taki?\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Z tytułem to była dłuższa sprawa… Tak naprawdę dłużej wystawa funkcjonowała\u003Cstrong> pod roboczym podtytułem, czyli Kraków Rzemieślników.\u003C/strong> On też nie wziął się z niczego, mimo że bardzo prosty. Jestem mediewistką i lata badając rzemieślników, korzystałam ze znanych wszystkim, którzy zajmują się tutaj w Krakowie rzemieślnikami, drukowanych wypisów ze źródeł pod redakcją Jana Ptaśnika i Bolesława Przybyszewskiego, \u003Cstrong>\u003Cem>Cracovia artificum\u003C/em>, czyli \u003Cem>Kraków Rzemieślników\u003C/em>\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>I początkowo myślałam, że nazwę tę wystawę właśnie tym łacińskim tytułem, ale bardzo szybko uświadomiono mi i sprowadzono mnie na ziemię, że będzie to totalnie nieczytelne dla przeciętnego zwiedzającego. Więc po prostu spolszczyłam to: Kraków Rzemieślników.\u003C/p>\n\u003Cp>Ale koledzy, ponieważ już obradowaliśmy zespołowo nad tytułem, twierdzili, że jest on \u003Cstrong>mało chwytliwy i bardzo ogólny\u003C/strong> i że trzeba nadać mu „pazura”. No i w pewnym momencie \u003Cstrong>mówiliśmy o rzetelnej, dobrej pracy, która cechowała dawne rzemiosło, właśnie o kunszcie rzemieślniczym\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Pojawiło się słowo kunszt, jak piłeczkę ktoś odbił fach. I rzeczywiście \u003Cstrong>słowo fach również występowało w źródłach. \u003C/strong>I co więcej, oba słowa \u003Cstrong>pochodzą z języka niemieckiego i bardzo pasują do historii rzemiosła krakowskiego.\u003C/strong> Od średniowiecza mieliśmy w Krakowie dużo rzemieślników z Niemiec, oni byli sprowadzani specjalnymi przywilejami żeby miasto się rozwijało. Wiele tego słownictwa niemieckiego z naszymi cechami jest związane i ciągle funkcjonuje. Nie tylko funkcjonowało w tych dawnych epokach, ale np. także w czasach Galicji.\u003C/p>\n\u003Cp>Więc to było takie \u003Cstrong>naturalne i idealnie się wpasowało w to geograficzne położenie Krakowa i jego historię\u003C/strong>. Więc „Kunszt i fach. Kraków rzemieślników”.  Na tym stanęło, wszystkim się spodobało. Później podchwycili to jeszcze graficy, uznali że sprawdzi się na plakacie. I tak zostawiliśmy.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":337,"gallery":338,"caption":350},"gallery",[339,341],{"ID":288,"id":288,"title":289,"filename":290,"filesize":291,"url":292,"link":293,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":289,"status":210,"uploaded_to":108,"date":294,"modified":294,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":340},{"thumbnail":292,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":292,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":292,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":292,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":292,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":292,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},{"ID":342,"id":342,"title":343,"filename":344,"filesize":345,"url":346,"link":347,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":343,"status":210,"uploaded_to":108,"date":348,"modified":348,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":349},2779,"dyplom","dyplom.jpg",201562,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/dyplom.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/dyplom/","2026-07-12 17:10:46",{"thumbnail":346,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":346,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":346,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":346,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":346,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":346,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"Plakat wystawy “Kunszt i fach. Kraków rzemieślników” oraz Dyplom mistrzowski wydawany przez Krakowską Izbę Rzemieślniczą w latach 30. XX w. - inspiracja plakatu wystawy",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":353},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To jest dobry tytuł, bo sugeruje też to, że mamy tam elementy artystyczne. Oglądałyśmy przed chwilą tę wystawę i wiele z tych obiektów ma w sobie jakiś taki \u003Cstrong>artyzm\u003C/strong>. A rzemieślnicy często, i także mnie, kojarzą się przede wszystkim z porządną, ale jednak powtarzalną pracą i ten artyzm jest często pomijany. Niesłusznie. \u003Cstrong>A co dla Pani było najważniejsze w tworzeniu tej wystawy? Żeby co podkreślić? Żeby co wybrzmiało?\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM: \u003C/strong>Chyba najważniejsze, tak jak sobie teraz myślę, to było takie pokazanie \u003Cstrong>sensu i pewnych reguł, jakie mimo wszystko panowały w stosunkach między rzemieślnikami a miastem\u003C/strong>. Tego, że \u003Cstrong>miasto to rzemiosło organizowało\u003C/strong> i że bardzo wiele efektów działania miasta i działania rzemieślników było bardzo logiczne. Było związane np. z pewnymi zasobami, które mieliśmy.\u003C/p>\n\u003Cp>Na przykład \u003Cstrong>rozwijały się rzemiosła skórnicze ponieważ Kraków leżał na drodze pędzenia wołów ze Wschodu\u003C/strong>. Rzeźnicy krakowscy mieli prawo nadane przez króla Władysława Jagiełłę udawania się na wschód wcześniej, zanim te woły do Krakowa dotrą i wybrania sobie najlepszych egzemplarzy.\u003Cstrong>\u003Cbr />\n\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Dbano o rzemiosło, o jego jakość rzemiosła. Kiedy na przykład z kolei nasi garbarze garbowali skóry, to dla szewców na ten rynek lokalny miały iść te najlepsze egzemplarze. Na rynku sprzedawano dopiero te, które powiedzmy były ciut gorsze.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Bardzo w pewnym momencie zaskoczyła mnie ta logika tego wszystkiego i to rzeczywiście miało wpływ na nasze rzemiosło.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Czy z kolei taki bardzo wczesny przykład, który często przywołuję, \u003Cstrong>przywilej Kazimierza Wielkiego dla kapeluszników krakowskich. Chodzi o pierwokup sierści koziej\u003C/strong>. Kapelusznicy robili takie filcowe kapelusze i dzięki temu, że mieli dostarczony materiał, ich kapelusze \u003Cstrong>słynęły właśnie poza granicami kraju i były masowo sprzedawane\u003C/strong> na Wschód, do Mołdawii i na Ruś.\u003C/p>\n\u003Cp>No i przecież do kapeluszników należał jeden w ogóle ze starszych, znanych statutów z 1377 roku, więc \u003Cstrong>to wszystko było jak naczynia połączone\u003C/strong>.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":322,"schema":356,"photo":357,"caption":366,"text":367,"anchor":64},"text_photo",{"ID":358,"id":358,"title":359,"filename":360,"filesize":361,"url":362,"link":363,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":359,"status":210,"uploaded_to":108,"date":364,"modified":364,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":365},2780,"krakow-00000022","krakow-00000022.jpg",140861,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000022.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000022/","2026-07-12 18:45:54",{"thumbnail":362,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":362,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":362,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":362,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":362,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":362,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"Obelisk fornirowany próbkami stu gatunków drewna, II poł. XIX w., Kraków?; Ze zbiorów dawnego Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie, wł. Muzeum Narodowe w Krakowie  (Próbnik do nauki intarsji)","\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Chciałam również pokazać, że nie było \u003Cstrong>rozdzielenia między artystami, a nie-artystami.\u003C/strong> Dzisiaj malarzy, rzeźbiarzy, o których pani wspomniała, czy architektów, uważamy za artystów.\u003C/p>\n\u003Cp>A trzeba pamiętać, że \u003Cstrong>przez wieki nie byli oni uważani za artystów\u003C/strong>. Ich kształcenie przebiegało dokładnie w ten sam sposób, jak kształcenie kowala czy szewca, tylko po prostu według zasad tej konkretnej profesji.\u003C/p>\n\u003Cp>Struktura cechowa, czy w ogóle wymogi doboru materiałów,  podróż czeladnicza, która była wymagana, to wszystko obowiązywało każdą profesję. Każdego czeladnika. Więc \u003Cstrong>tak naprawdę nie było tego rozdzielenia\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":370},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Z jednej strony mówimy o powtarzalności, ale bardzo często te przedmioty, choć proste, mają pewną dekorację. \u003Cstrong>Produkowano przedmioty dla różnych klientów\u003C/strong>, to jest ważne. \u003Cstrong>Często nie chodzi o to, że rzemieślnicy nie umieli, czy nie chcieli robić bardziej dekoracyjnych przedmiotów tylko po prostu produkowali takie naczynia, na przykład cynowe, na jakie był zbyt\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>A wiadomo, że przede wszystkim kupowano gliniane, bo były najtańsze, a ta cyna, zwana srebrem ubogich, trafiała na stoły nieco bogatszych mieszczan. A więc\u003Cstrong> było pewne rozwarstwienie, kogoś było stać na bardziej ekskluzywną, szczegółową, drobiazgową dekoracją, a byli tacy, którzy kupowali proste odlewy z bardzo prymitywnym grawerunkiem\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Wiemy, że nasi rzemieślnicy w różnych dziedzinach się wyróżniali\u003C/strong>. Pokazujemy na wystawie wspaniałe intarsje. Pokazujemy też złotnictwo. Chociaż nie pokazujemy tego jako warsztat złotniczy, tylko jako wyroby, które inne cechy kupowały od złotników jako swoje rekwizyty używane w obyczajach cechowych, np. \u003Cstrong>różne relikwiarze właśnie związane z wyposażeniem kaplic cechowych, bo o życiu religijnym też mówimy!\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Ten urok  przedmiotów możemy dostrzegać w różnych aspektach życia rzemieślniczego. Nie tylko w samym warsztacie, tylko jako to, co ich otaczało – wyroby kupowane od innych rzemieślników.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":373,"caption":388,"schema":316},{"ID":374,"id":374,"title":375,"filename":376,"filesize":377,"url":378,"link":379,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":375,"status":210,"uploaded_to":108,"date":380,"modified":380,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":381,"height":267,"sizes":382},2788,"krakow-00000016","krakow-00000016.jpg",218991,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000016.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000016/","2026-07-13 13:29:21",1572,{"thumbnail":378,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":383,"medium":378,"medium-width":220,"medium-height":384,"medium_large":378,"medium_large-width":222,"medium_large-height":385,"large":378,"large-width":224,"large-height":386,"1536x1536":378,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":387,"2048x2048":378,"2048x2048-width":381,"2048x2048-height":267},103,206,528,704,1055,"Zegar ścienny, mechanizm:  Johann Gottfried Krosz, 1765-1770 r., Kraków oraz biurko używane przez zegarmistrza krakowskiego Michała Rzepkę, 20./30. lata XX w., wł. Muzeum Krakowa",{"acf_fc_layout":253,"spacer":390},"small",{"acf_fc_layout":250,"text":392},"\u003Cp>\u003Cem>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W przestrzeni wystawy pojawia się postać Myszki Trudzi, która wyznacza ścieżkę zwiedzania dla dzieci.\u003C/span>\u003C/em>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":395},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To działało na zasadzie popyt podaż. \u003Cstrong>Był to po prostu biznes\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak. Dodatkowo \u003Cstrong>miasto także regulowało możliwości zarobku poszczególnych członków cechu\u003C/strong>. Ja, jako historyk sztuki, zauważyłam, że nas tego się nie uczy na studiach, a jest to bardzo ważne w myśleniu o tych przedmiotach, które powstawały, nawet w ich badaniu, że \u003Cstrong>były pewne limity wykonania przedmiotów przez jednego rzemieślnika i w jego sprzedaży\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Zazwyczaj chodziło o liczbę sprzedaży na przykład w danym miesiącu. Były też limity stworzone przez Radę Miejską, ograniczanie pewnych sprzętów w warsztacie, jak na przykład tkacze mogli mieć tylko cztery krosna. Więc chodziło o to, \u003Cstrong>żeby po prostu produkowali tak, żeby każdy członek cechu mógł sobie zarobić\u003C/strong>. Oczywiście nie było równości całkowitej, jak nigdy nie było.\u003C/p>\n\u003Cp>Poza tym często jak patrzymy dzisiaj na obiekty, na nasze przedmioty zabytkowe, to nie patrzymy na nie jak na \u003Cstrong>owoc pracy wielu członków warsztatu.\u003C/strong> A tak często było.\u003C/p>\n\u003Cp>Pamiętam, że jedyne prace, które czytałam na ten temat, wtedy studiując, dotyczyły malarstwa gotyckiego i pochodziły od mojego mistrza i nauczyciela, profesora Jerzego Gadomskiego, który pisał o podróżach czeladniczych malarzy cechowych. Jest także taki wspaniały artykuł Barbary Dąbówny, który opowiada o \u003Cstrong>warsztacie mistrza cechowego malarza\u003C/strong>. I tam też jest omówiony \u003Cstrong>podział pracy w warsztacie\u003C/strong>, że nie wszystko robi jedna osoba, że mistrz malował zazwyczaj te najważniejsze rzeczy, np. twarze, ręce, że któryś czeladnik specjalizował się w tle, że któryś się specjalizował np. w zwierzętach… \u003Cstrong>Zazwyczaj główny ołtarz malował mistrz. On miał największy wkład. A na przykład skrzydła, które były mniej ważne, malowali mniej ważni malarze\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>I analogiczny podział pracy następował w każdym zawodzie.\u003C/strong> W pracowni szewca, szewc powiedzmy, kontrolował wykroje, czy na przykład trudniejsze miejsca do zszycia. To działało w ten sam sposób.\u003C/p>\n\u003Cp>Tak samo ograniczona była liczba czeladników, którzy mieli się u mistrza uczyć. Po pierwsze chodziło o wielkość produkcji na jedną osobę, a po drugie o dostęp do nauki tego czeladnika.\u003C/p>\n\u003Cp>My często to pomijamy, a \u003Cstrong>te praktyczne aspekty, są bardzo ważne. \u003C/strong>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":398,"caption":407,"schema":316},{"ID":399,"id":399,"title":400,"filename":401,"filesize":402,"url":403,"link":404,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":400,"status":210,"uploaded_to":108,"date":405,"modified":405,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":406},2782,"krakow-00000012","krakow-00000012.jpg",336445,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000012.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000012/","2026-07-12 19:24:56",{"thumbnail":403,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":403,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":403,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":403,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":403,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":403,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Skrzynie cechowe (lady) - majstersztyki. Po lewej krakowskiego cechu stolarzy (Jan Steczko, Kraków, 1869 r., wł. Muzeum Krakowa); po prawej krakowskiego cechu rzeźników (Józef Pileński, czeladnik stolarski, Kraków, 1849 r.; wł. Cech Rzemiosł Spożywczych)",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":410},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Już teraz padły takie nazwy. \u003Cstrong>Mistrz, czeladnik, uczeń\u003C/strong>. Rozszyfrujmy je. Jak taki warsztat działał?\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Mistrz zazwyczaj miał w swoim warsztacie kilku uczniów. \u003Cstrong>Byli to chłopcy, którzy mogli mieć 10 lat, a nawet mniej.\u003C/strong> Najstarszym wiekiem zarejestrowanym w okresie staropolskim to był wiek 16 lat. Ale przeważnie ci chłopcy, którzy zaczynali naukę byli bliżej tej dolnej granicy.\u003C/p>\n\u003Cp>Uczeń był na próbie u mistrza gdzieś około 2 tygodnie. \u003Cstrong>Później, kiedy uczeń stwierdzał, że zawód mu pasuje, zabierany był przed oblicze starszych cechu\u003C/strong>, czyli tych zarządzających mistrzów cechem w danym roku wybieranych we wspólnym głosowaniu, i tam uroczyście podpisywano umowę. Jeszcze trzeba powiedzieć, że uczeń się musiał wykazać pewnymi dokumentami, że \u003Cstrong>urodzony jest ze związku małżeńskiego\u003C/strong>, co niestety już wtedy wykluczało część osób. \u003Cstrong>Po drugie, że jest chrześcijaninem\u003C/strong>. A więc niestety Żydzi nie mieli dostępu do nauki w ramach struktury miejskiej, cechowej tej organizowanej przez miasto.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Po trzecie, że się dobrze prowadzi, że jest po prostu uczciwym człowiekiem, ten mały chłopiec.\u003C/strong> No więc to wszystko było obiecywane i wykazywane przed mistrzem. Mistrz obiecywał wzięcie takiego chłopca do swojego domu i on stawał się członkiem rodziny.\u003C/p>\n\u003Cp>Za darmo, a raczej za jedzenie i za miejsce do spania oraz ubranie (dostarczane tak jak było zapisane w umowie) \u003Cstrong>uczeń wykonywał różne prace porządkowe na terenie domu\u003C/strong>. Palił w piecu, czyścił buty, doglądał inwentarza, czasami sprzątał w warsztacie.\u003C/p>\n\u003Cp>W zależności od danego cechu różnie trwała ta tak zwana „nauka”.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Trudno powiedzieć, że to była nauka.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Właśnie, dokładnie. \u003Cstrong>Dlatego kolejny etap wymagał tak naprawdę doszkolenia ucznia\u003C/strong>. Natomiast tutaj trzeba powiedzieć, że cech w jakiś sposób też dbał o uczniów, ponieważ uczeń składając przysięgę, mówiąc, że będzie unikał niestosownego zachowania, niemoralnych sytuacji z niewiastami, gier hazardowych i tak dalej, był też pouczony, że w razie gdyby doznawał jakiejś krzywdy od mistrza, powinien zgłosić się do cechu i \u003Cstrong>cech wtedy jest obowiązany stanąć w jego obronie\u003C/strong>. Jak bywało, no trudno powiedzieć…\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Kolejny etap nauki to był etap nauki czeladniczej.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To już brzmi poważnie!\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Brzmi poważnie, ale uczeń nie od początku potrafił wykazać się jakimiś umiejętnościami (wcześniej głównie sprzątał!). Dlatego w Krakowie mówiliśmy o tak zwanym \u003Cstrong>\u003Cem>etapie nauki półtowarzysza.\u003C/em>\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Synonimem \u003Cem>czeladnika\u003C/em> było słowo \u003Cem>towarzysz\u003C/em>, albo też \u003Cem>robieniec\u003C/em>, takie ładne staropolskie słowo. Ta nauka w różnych cechach trwała nawet do roku, gdzie robieniec wpuszczany był już do warsztatu, już się uczył różnych rzeczy, dostawał za to opłatę, ale była to połowa pensji czeladniczej.  \u003Cstrong>Skoro był \u003Cem>półtowarzyszem\u003C/em>, no więc dostawał połowę tego, co czeladnik\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Po tym okresie, kiedy już coś umiał, był wyzwalany na czeladnika.\u003C/strong>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":413,"caption":428,"schema":429},{"ID":414,"id":414,"title":415,"filename":416,"filesize":417,"url":418,"link":419,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":415,"status":210,"uploaded_to":108,"date":420,"modified":420,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":421,"sizes":422},2783,"krakow-00000005","krakow-00000005.jpg",329697,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000005.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000005/","2026-07-12 19:27:45",1038,{"thumbnail":418,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":423,"medium":418,"medium-width":220,"medium-height":424,"medium_large":418,"medium_large-width":222,"medium_large-height":425,"large":418,"large-width":224,"large-height":426,"1536x1536":418,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":427,"2048x2048":418,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":421},96,192,492,656,984,"Świadectwo wyzwolin Józefa Szymoniaka na czeladnika ślusarskiego, 1906 r., Biblioteka Naukowa i Archiwum Muzeum Krakowa","full",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":432},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Wyzwalaniu na czeladnika towarzyszyła inspirowana obrzędami akademickimi, żakowskimi impreza zwana \u003Cem>\u003Cstrong>beanią\u003C/strong>\u003C/em> albo \u003Cem>otrzęsinami\u003C/em>, albo właśnie\u003Cem>\u003Cstrong> chrzcinami\u003C/strong>\u003C/em>. No i niestety dochodziło do różnych, dość \u003Cstrong>okrutnych zachowań wobec młodego chłopca\u003C/strong>. Także Austria a najpierw Prusy \u003Cstrong>zakazały tego rodzaju otrzęsin\u003C/strong>. Jakie to były zachowania? Na przykład wyciąganie krzesła spod siedzącego, próba imitowania dentystycznych zabiegów na jego zębach i tak dalej.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Następował rytuał przejścia, nadawano mu też nowe imię.\u003C/strong> To jest bardzo ciekawe, bo zajmują się tym tematem różni badacze. I zazwyczaj właśnie etnolodzy podnoszą te rytuały przejścia, nadanie nowego imienia, a raczej nazwiska, czy przezwiska chłopcu, czyli temu czeladnikowi. On się rodzi jako czeladnik pod nowym nazwiskiem. \u003Cstrong>Bardzo często w statutach pojawia się informacja, że te nazwiska mają być przykładne, ale niestety bywały prześmiewcze.\u003C/strong> Były to np. \u003Cem>liczykrupy\u003C/em> czy \u003Cem>moczygęby\u003C/em>, które często, jak z kolei mówią językoznawcy, stawały się współczesnymi, istniejącymi nawet do dzisiaj, nazwiskami. Bo \u003Cstrong>kiedy taki człowiek zaczynał być znany pod tym nazwiskiem, to go potem po prostu nie zmieniał.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":322,"schema":322,"photo":435,"caption":444,"text":445,"anchor":64},{"ID":436,"id":436,"title":437,"filename":438,"filesize":439,"url":440,"link":441,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":437,"status":210,"uploaded_to":108,"date":442,"modified":442,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":443},2784,"krakow-00000007","krakow-00000007.jpg",91292,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000007.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000007/","2026-07-12 19:50:38",{"thumbnail":440,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":440,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":440,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":440,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":440,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":440,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"Wilkom krakowskiego cechu rymarzy  (detal - zwieńczenie przykrywy), Kraków, 1820 r., wł. Muzeum Krakowa","\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Kolejny etap mój ukochany, który pokazuje taką, wydaje mi się, że wspaniałą organizację  pracy i całą sieć kontaktów w Europie ówczesnej, czyli \u003Cstrong>podróż czeladnicza.\u003C/strong> \u003Cstrong>Każdy czeladnik powinien udać się w podróż.\u003C/strong> I to było zapisane w statutach.\u003C/p>\n\u003Cp>W Krakowie mamy najstarszą nowożytną podróż zapisaną w 1403 roku w statucie. Wiemy, że każdy statut takiej wymagał, że\u003Cstrong> bardzo często  wskazywano, żeby to były obce kraje,\u003C/strong> bo z takich ludzie bywają, jak mówił bodajże w statucie cechu złotników.\u003C/p>\n\u003Cp>Ten czeladnik uczył się w zupełnie innych miastach i przynosił do Krakowa nowinki. Wędrował po gospodach, początkowo dostawał takie jakby „kieszonkowe” od swojego mistrza. Dochodził do \u003Cstrong>gospody cechowej\u003C/strong>, czyli do utrzymywanego przez cechu pomieszczenia, którym zarządzał \u003Cem>ojciec gospodni\u003C/em>, który sprawdzał jego dokumenty, jego\u003Cstrong> świadectwo wyzwolin oraz \u003Cem>kundszaft\u003C/em>, rodzaj paszportu\u003C/strong>. Pozwalał mu się przespać, dawał mu jeść. Potem uczeń witany był w gronie cechowym, toastem z kielicha, właściwie pucharu odświętnego, tak zwanego \u003Cem>\u003Cstrong>wilkomu\u003C/strong>\u003C/em>.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":322,"schema":356,"photo":448,"caption":457,"text":458,"anchor":64},{"ID":449,"id":449,"title":450,"filename":451,"filesize":452,"url":453,"link":454,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":450,"status":210,"uploaded_to":108,"date":455,"modified":455,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":295,"height":267,"sizes":456},2785,"krakow-00000008","krakow-00000008.jpg",144002,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000008.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000008/","2026-07-12 19:56:34",{"thumbnail":453,"thumbnail-width":269,"thumbnail-height":218,"medium":453,"medium-width":270,"medium-height":220,"medium_large":453,"medium_large-width":295,"medium_large-height":267,"large":453,"large-width":272,"large-height":224,"1536x1536":453,"1536x1536-width":295,"1536x1536-height":267,"2048x2048":453,"2048x2048-width":295,"2048x2048-height":267},"Wilkom krakowskiego cechu mieczników, szkło, emalia; Kraków, 1603, wł. Muzeum Krakowa","\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Takie puchary możemy zobaczyć na wystawie!\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak, \u003Cstrong>cynowe i jeden szklany\u003C/strong>. Nimi wznoszono toast na jego cześć, po czym wędrował do przeznaczonego mu warsztatu mistrzowskiego.\u003C/p>\n\u003Cp>Tam spędzał, to w zależności od miasta – przeciętnym czasem nauki były dwa miesiące, ale na przykład zdarzało się, że w jakimś rzemiośle był popyt nadanego czeladnika, było mało rąk do pracy, to mógł nawet zostać dłużej. \u003Cstrong>Mieszkając u mistrza dostawał pełną pensję jako czeladnik, a spał u mistrza, więc to służyło jego utrzymaniu.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Przybywając do nowego miasta, do gospody czeladnik miał ten pierwszy, czy dwa darmowe noclegi i jedzenie. Także ta podróż była świetnie zorganizowana. \u003Cstrong>Wyruszali w nią zarówno nasi czeladnicy, ale też do Krakowa przechodzili czeladnicy z różnych krajów. To była naprawdę duża sieć.\u003C/strong>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":461},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Na wystawie jest mapa, na której możemy zobaczyć jak dalekie to były podróże. Z mapy wynika, że \u003Cstrong>czeladnicy podróżowali nawet do Szkocji\u003C/strong>. To jest daleka droga!\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak, wiemy o czeladnikach, którzy przybyli do Krakowa ze Szkocji. Być może, że ktoś odbył też podróż w druga stronę, tego nie wiemy.  Natomiast rzeczywiście dalsze podróże odbywały przede wszystkim we wczesnym okresie nowożytnym. Widać też zależność między podróżami czeladniczymi w dwie strony, a naszymi kontaktami, czy to handlowymi, czy rzemieślniczymi. \u003Cstrong>Nasi mistrzowie mieli kontakty w różnych miastach i pochodzili z różnych miast, przede wszystkim niemieckich, ale też czeskich, śląskich\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Sami odbywali podróże czeladnicze, nawiązywali podczas nich kontakty i później wysyłali tam swoich uczniów. \u003Cstrong>Część z tych kontaktów trwała i przechodziła na kolejne pokolenia\u003C/strong>. Ci Szkoci, których pani wspomniała, w Krakowie zajmowali się handlem. Przybywali z Wysp do Krakowa, konkretnie z dwóch miejsc: \u003Cstrong>San Andrew i Aberdeen. Stamtąd dwóch chłopców – dwóch złotników z przełomu XV i XVI wieku przybyło do Krakowa\u003C/strong>. Prawdopodobnie były to jakieś kontakty czy to rodzinne czy za pomocą mistrza, który ze Szkocji przyjechał.\u003C/p>\n\u003Cp>Te odległości wydawały się całkiem bliskie w stosunku do tego jak my dziś myślimy: że to były dawne czasy, że nie było samolotów, więc nikt w taką podróż się nie wybierał. Ale jak taka \u003Cstrong>podróż miała na przykład trwać cztery lata\u003C/strong> to trzeba było się wykazać różnymi miejscami, więc ruszano w dalekie podróże.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Przychodzi mi teraz takie pytanie do głowy, którego nie zadałam na wystawie, a myślę że warto o tym powiedzieć, \u003Cstrong>o jakiej my grupie osób mówimy? \u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Czeladników było więcej niż mistrzów, bo miasto troszkę reglamentowało tę liczbę. Poza tym różne były utrudnienia, które sprawiały, że nie było za dużo tych warsztatów w danym mieście. Opowiadałam na wystawie, \u003Cstrong>kto może zostać mistrzem\u003C/strong>.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":464,"quote":465,"author":466,"schema":467,"align":468},"quote","Mistrz musiał mieć zdany egzamin, czyli majstersztyk, pracę praktyczną wykonaną prawidłowo. Musiał być obywatelem krakowskim, oczywiście musiał być chrześcijaninem i do roku czasu musiał mieć żonę, a co najważniejsze musiał mieć warsztat.","dr Katarzyna Moskal","left","right",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":471},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Nie każdego czeladnika na ten warsztat było stać. Zresztą samo \u003Cstrong>zostanie mistrzem wiązało się z różnego rodzaju darami dla cechu, często wystawieniem uczty dla innych czeladników, więc też trzeba było mieć na to finanse\u003C/strong>. Wiadomo, że w Krakowie często była pokaźniejsza niż mistrzów grupa czeladników, którzy często dożywali swoich późnych lat mieszkając kątem u jakiegoś mistrza. Zaliczali się raczej do biedniejszych warstw społeczeństwa, nigdy nie usamodzielniając się całkowicie.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Ale jak rozumiem rzemieślnicy: czeladnicy i mistrzowie\u003Cstrong> to była ważna i duża grupa osób w Krakowie\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak, tak. I to byli zarówno nasi czeladnicy, jak i ci, którzy przybywali i byli czasowo. Zresztą wydaje mi się, że to też było wspaniałe, że bardzo szybko rzeczywiście różne prądy, kierunki się przenosiły. Przecież to jest też to, co my jako historycy sztuki \u003Cstrong>mówimy: o szkole włoskiej, francuskiej, szwajcarskiej, o stylu jakimś, który jest właśnie zainspirowany mistrzem danego miasta. To właśnie było wynikiem tych wczesnych epok, tych podróży czeladniczych.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":474,"caption":484,"schema":316},{"ID":475,"id":475,"title":476,"filename":477,"filesize":478,"url":479,"link":480,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":481,"status":210,"uploaded_to":108,"date":482,"modified":482,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":483},2786,"IMG_4822","IMG_4822.jpg",277811,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/IMG_4822.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/img_4822/","img_4822","2026-07-13 11:52:40",{"thumbnail":479,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":479,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":479,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":479,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":479,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":479,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Przestrzeń wystawy “Kunszt i Fach. Kraków rzemieślników” ",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":487},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Mamy więc podróż czeladniczą, potem mamy ten wysoki próg, żeby zostać mistrzem. Pojawiał się problem finansowy i różne liczne obostrzenia, na przykład żona i to szybko. I co potem? Niektórym się udawało zostać mistrzem….\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak. I jak im się udawało zostać mistrzem, to zaczynali swoją pracę. Początkowo byli pierwszym, tym \u003Cstrong>najmłodszym mistrzem w cechu\u003C/strong>. Ci, co zarządzali cechem i którzy byli wybierani co rok, dwójka zazwyczaj, cechu, to nazywali się \u003Cem>starszym\u003C/em> i \u003Cem>podstarszym\u003C/em>, albo \u003Cem>prymasimi cechu\u003C/em>, czy \u003Cem>prymasami\u003C/em>, to różnie to w tych źródłach staropolskich występuję, bądź też \u003Cem>seniorami\u003C/em>.\u003C/p>\n\u003Cp>Natomiast ten mistrz, który dopiero co został mistrzem, był do cechu przyjęty, był \u003Cem>młodszym\u003C/em> i zazwyczaj ten młodszy był \u003Cstrong>wysyłany do wszystkich takich najmniej wdzięcznych prac\u003C/strong>, czyli na przykład jeśli to był bogatszy cech, który miał swoją kaplicę, dostawał klucz od kaplicy i musiał ją otwierać na wszystkie ważniejsze święta. \u003Cstrong>Nosił mary, to był bardzo ważny element obrzędów pogrzebowych\u003C/strong>, na których wszyscy mistrzowie musieli być obecni, a ci najmłodsi właśnie obowiązkowo nosili mary ze zmarłym członkiem cechu.\u003C/p>\n\u003Cp>W niektórych cechach, na przykład w cechu chirurgów, gdzie w odróżnieniu od innych cechów było bardzo dużo piśmiennych i właściwie chyba wymagano od nich tego, to \u003Cstrong>najmłodszy mistrz był \u003Cem>od kredki\u003C/em>\u003C/strong>, czyli protokołował zebrania. Bardzo się przeciw temu buntowano, nie chciano. Przeważnie w większości cechów zdarzały się oczywiście osoby, które umiały pisać. To nie było tak, że rzemieślnicy nie umieli czytać i pisać, ale dużo osób nie umiało i nawet starsi cechu do XVIII wieku podpisują się krzyżykami. Więc na swoje obrady, właśnie do protokołowania obrad wybierano albo właśnie tego, kto umiał pisać, albo po prostu \u003Cstrong>wynajmowano za pieniądze jakiegoś żaka\u003C/strong>. Co było dla krakowskich żaków bardzo dobrym zarobkiem.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To kolejny taki wątek, który łączy życie różnych obywateli miasta. Ciekawe jest to, co zaczęłyśmy już mówić, czyli to, że \u003Cstrong>praca rzemieślników to nie była tylko praca w warsztacie. Okazuje się, że oni mieli też życie poza warsztatem.\u003C/strong> Nie mówię o życiu rodzinnym czy towarzyskim, chociaż może jako takie można je odczytywać… Była kaplica, trzeba się nią zająć, była baszta, są zebrania, to wszystko też jest życie rzemieślnika. Jak wyglądało dokładnie takie życie? On miał wypełniony kalendarz po brzegi. I to też można zobaczyć na wystawie.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Próbowałam to tak ułożyć, żeby to było w miarę logicznie pokazane. Mam nadzieję, że się to udało. W pierwszej sali pokazujemy\u003Cstrong> statuty cechowe\u003C/strong>, które w okresie nowożytnym miały już formę takich książeczek nawet. To było prawo, zasady pracy, wszystko to, co ustalali sami rzemieślnicy między sobą, mistrzowie. Następnie musiało być to zatwierdzone przez Radę Miejską, a następnie od XVI wieku też przez władcę.\u003C/p>\n\u003Cp>To były bardzo osobliwe reguły, które dotyczyły każdego aspektu życia rzemieślniczego. Dokładnie opisywano, kto mógł zostać uczniem, jak wyglądała cała nauka i jak długo miała trwać podróż czeladnicza, jak miał wyglądać majstersztyk – to bardzo ciekawy rozdział. Można powiedzieć, że statuty są literą prawa, więc nie wydają się zbyt ciekawe, ale można w nich wiele ciekawych rzeczy przeczytać.\u003C/p>\n\u003Cp>Kolejny rozdział dotyczył \u003Cstrong>prowadzenia się mistrzów\u003C/strong>. Wymagano od nich uczciwości, moralności, szczególnie właśnie przy różnych kontaktach z \u003Cem>nierządnymi niewiastami\u003C/em> -to tak właśnie było nazywane, zarówno na etapie nauki, jak i później.\u003C/p>\n\u003Cp>Było wymagane \u003Cstrong>odpowiednie zachowanie na procesjach\u003C/strong>, ponieważ odnotowywano różne zachowania, a nawet bitki. Dlatego w statutach uznano za stosowne zwracać na to uwagę. Obowiązkowe były uczestnictwa we mszach świętych, cztery razy do roku przynajmniej w kaplicy na tak zwane \u003Cem>żałą msze\u003C/em> po głównych czterech zebraniach przepisanych przez prawo magdeburskie raz na kwartał.\u003C/p>\n\u003Cp>Były takie msze w kaplicy, gdzie często wyczytywano zmarłych przynajmniej z tych ostatnich lat i to dla nich było bardzo ważne. A stało się szczególnie ważne po odkryciu czyśćca, jako zagadnienia. Wtedy zaczęto kłaść\u003Cstrong> nacisk na omodlanie zmarłej osoby\u003C/strong>, aby jego dusza zaznała spokoju. Trzeba powiedzieć, że bardzo to było ważne i to widać. Były składane dary przez osoby, które w testamentach zapisywały wspaniałe wyposażenia kaplic i to nie tylko oczywiście rzemieślnicy, ale u rzemieślników też widzimy to zachowanie.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Bogaty złotnik Grzegorz Przybyło, złożył konkretną kwotę, żeby wyczytywano jego imię i imię jego żony regularnie podczas tych modłów za zmarłych.\u003C/strong> Za innych modlono się ogólnie. A w pewnym momencie nazwisk do wyczytywania było tyle, że nie dało się już ich wyczytać. W każdym razie był to bardzo ważny aspekt życia i to było obowiązkowe.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":490,"caption":499,"schema":316},{"ID":491,"id":491,"title":492,"filename":493,"filesize":494,"url":495,"link":496,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":492,"status":210,"uploaded_to":108,"date":497,"modified":497,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":498},2781,"krakow-00000028","krakow-00000028.jpg",333017,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000028.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000028/","2026-07-12 19:00:56",{"thumbnail":495,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":495,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":495,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":495,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":495,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":495,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Portrety złotnika Grzegorza Przybyły i jego żony Katarzyny,  Maciej Schilling?, Kraków, 1534 r., wł. Muzeum Krakowa",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":502},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Potem kolejnym aspektem statutowym były też obowiązki związane z tym, czego miasto wymagało, \u003Cstrong>czyli podatki dla miasta i przede wszystkim obrona miasta\u003C/strong>, czyli ćwiczenie się we władaniu bronią, żeby być w miarę potrzeby przydatnym do obrony miasta. Należało także \u003Cstrong>opiekować się przydzieloną w danym czasie basztą w murach miejskich\u003C/strong>. Ta opieka polegała na regularnym przeglądzie na łataniu jakichś dziur, czy problematycznych uszkodzeń.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Trzeba było też tą basztę wyposażyć w broń\u003C/strong>. Bardzo często mistrz czy czeladnik, który zostawał mistrzem, musiał ofiarować dla cechu element wyposażenia baszty, czy uzbrojenia, żeby spełnić te warunki narzucone przez miasto. W dużym kłopocie były cechy, które w pewnym momencie ubożały. Bardzo często wyprzedawano wtedy różne rzeczy, żeby sprostać oczekiwaniom miasta i być w stanie spełnić ten obowiązek.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":505,"caption":514,"schema":316},{"ID":506,"id":506,"title":507,"filename":508,"filesize":509,"url":510,"link":511,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":507,"status":210,"uploaded_to":108,"date":512,"modified":512,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":381,"height":267,"sizes":513},2787,"krakow-00000037","krakow-00000037.jpg",242781,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000037.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000037/","2026-07-13 12:18:43",{"thumbnail":510,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":383,"medium":510,"medium-width":220,"medium-height":384,"medium_large":510,"medium_large-width":222,"medium_large-height":385,"large":510,"large-width":224,"large-height":386,"1536x1536":510,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":387,"2048x2048":510,"2048x2048-width":381,"2048x2048-height":267},"Baszty, którymi opiekowały się poszczególne krakowskie cechy; Jerzy Głogowski, 1806-1807 r.; na pierwszym planie srebrny Kur Krakowskiego Bractwa Kurkowego,1564/1565 r., Kraków, wł. Muzeum Krakowa",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":517},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Rzemieślnicy byli też dobrze \u003Cstrong>widoczni w przestrzeni miasta, na przykład na różnych procesjach\u003C/strong>, prawda?\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM: \u003C/strong>Tak, to był bardzo ważny aspekt ich życia i trzeba powiedzieć, że w źródłach też to widać. W Krakowie przede wszystkim była bardzo istotna procesja Bożego Ciała. \u003Cstrong>Tutaj następowała cała plejada przeróżnych możliwości podniesienia swojego prestiżu i robiono to bardzo różnymi środkami.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Niektóre cechy kupowały sobie specjalnie ubiory przed procesją Bożego Ciała. To widać na zebraniach, że czasami zwołują dodatkowe, choć zazwyczaj to główne zebranie było w tym kwartale właśnie przed procesją Bożego Ciała, natomiast widać, że \u003Cstrong>zbierają dodatkowe pieniądze\u003C/strong>, na przykład ściągają wszystkie kary zaległe, żeby podreperować chorągiew czy pozłocić buzdygany albo kupić bębny(maszerowano zawsze z muzyką).\u003C/p>\n\u003Cp>To były procesje religijne, ale tak samo uczestniczono w procesjach czy \u003Cstrong>przemarszach świeckich\u003C/strong>, z tym samym rynsztunkiem, „muzyczno-reprezentacyjnym”. Starsi nosili buzdygany i łańcuchy, chorąży niósł chorągiew, miał często ozdobne pasy, przepasywano się szarfami.\u003C/p>\n\u003Cp>Mamy wspaniały opis, którzy kuśnierze zostawili, z takiej bardzo ważnej w Krakowie wizyty, długo wspominanej przez różnych mieszkańców Krakowa, czyli \u003Cstrong>wizyty w 1787 roku króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Krakowie\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Cechy szykowały się od dawna i to widać w źródłach, że sprzedają niektóre rzeczy, żeby sobie kupić lepsze ubiory. Kuśnierze, starsi w cechach stroili się w skóry lamparcie, a podobno czeladnicy byli przepasani szarfami z wilka. Mieli jeszcze dodatkowe instrumenty, dęte bodajże, chyba trąbki. W każdym razie pamiętam konstatację, że \u003Cstrong>tak spodobało się to Poniatowskiemu, że z łaskawością na nich spojrzał i skinął głową\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>To było wszystko opisane na ostatniej stronie \u003Cstrong>Księgi Cechu Kuśnierzy\u003C/strong> z dokładnym opisem, co sprawili sobie na tą uroczystość. Było to bardzo ważne dla nich i to ewidentnie widać w źródłach. Istotne było \u003Cstrong>pokazanie tego swojego prestiżu i to bycie jako grupa rzemieślnicza, zawodowa pod tą chorągwią cechową\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Jedną z takich chorągwi możemy zobaczyć na wystawie, prawda?\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM: \u003C/strong>Tak, jest to \u003Cstrong>chorągiew ze wspaniałą historią\u003C/strong>. Jakiś czas temu staraliśmy się o jej konserwację, ponieważ tu może warto powiedzieć, że chorągwie zazwyczaj były pokaźnej wielkości, szyte z delikatnych materiałów, bo często są to jedwabie na przykład, tak jak ta nasza, wystawiane były regularnie na warunki atmosferyczne, śnieg, deszcz.\u003C/p>\n\u003Cp>Dodatkowo gabaryty też sprawiają, że bardzo łatwo ulegają różnym zniszczeniom mechanicznym. Jest trochę dawnych chorągwi, ale te XVIII-wieczne często są już mocno zniszczone. Ta \u003Cstrong>nasza chorągiew cechu rybaków\u003C/strong> kiedyś była dwustronna, obecnie jest dublowana. Kwerendę w źródłach na jej temat zrobiłam właśnie przy okazji przygotowywania jej do konserwacji. Dostaliśmy grant i przekazaliśmy chorągiew do bardzo profesjonalnej konserwacji. Dzięki zdublowaniu widoczna jest teraz jedna jej strona.\u003C/p>\n\u003Cp>Są na niej widoczne inicjały, moja koleżanka już wcześniej przypuszczała, że mogą być związane z jedynymi, które w cechu pasowały, czyli \u003Cstrong>Laurenty Stefański – Wawrzyniec Stefański\u003C/strong>. Okazało się, że właśnie ta chorągiew była głównym, omawianym tematem na kartach ich księgi i tam pojawia się postać Wawrzyńca Stefańskiego.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":520,"caption":529,"schema":429},{"ID":521,"id":521,"title":522,"filename":523,"filesize":524,"url":525,"link":526,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":522,"status":210,"uploaded_to":108,"date":527,"modified":527,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":528},2789,"krakow-00000034","krakow-00000034.jpg",304399,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000034.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000034/","2026-07-13 14:11:19",{"thumbnail":525,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":525,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":525,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":525,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":525,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":525,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Chorągiew cechu rybaków krakowskich i kazimierskich, Kraków, 1764 r., wł. Muzeum Krakowa",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":532},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> \u003Cstrong>Wawrzyniec Stefański, był uczony, wielokrotnie był pisarzem cechu, ale był też osobą bardzo bezczelną, ponieważ przekraczał regularnie wszelkie statuty cechowe\u003C/strong>. Nie stawiał się na zebraniach, nie chodził na procesje i nawet pamiętam taki pewien, pełen zdziwienia dopisek, że powiedział, że jest chory, a widziano go podczas procesji jak siedział w ogrodzie. Oczywiście musiał za to zapłacić karę. Był jednak na tyle majętny, że mógł je płacić regularnie.\u003C/p>\n\u003Cp>Mocno nadwyrężał cierpliwość cechu także jeśli chodzi o przekraczanie limitów połowu ryb, dopuszczania innych do stanowisk łowieckich przy stawach. Czerpał z tego dochody, bo dużo sprzedawał, a nie dopuszczał innych. \u003Cstrong>Prawdopodobnie niezmiernie się wzbogacił\u003C/strong>, a ponieważ był bogaty, stać go było na płacenie kolejnych kar. I mimo kar ta sytuacja mu się opłacała.\u003C/p>\n\u003Cp>W pewnym momencie \u003Cstrong>postanowiono wyrzucić go z cechu\u003C/strong>. Działanie jako\u003Cem> partacz\u003C/em>, czyli poza tą legalną strefą, w szarej strefie, mocno go wystraszyła. Był na tyle wystraszony, że\u003Cstrong> przeprosił, ukorzył się i obiecał, że przed Bożym Ciałem ufunduje chorągiew\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Od tej pory na kartach ksiąg cechowych występują \u003Cstrong>głównie ponaglenia\u003C/strong>, że to już kolejne Boże Ciało, na które chorągwi nie ma, że kolejne święto i nie ma. Pisano, że Stefański był obsyłany, czyli chodzono do niego z wiadomością, że ma się stawić na zebraniu i znowu się nie stawił i nie wiadomo dlaczego.\u003C/p>\n\u003Cp>Po kilku latach, konkretnie po pięciu, w 1764 roku \u003Cstrong>Wawrzyniec Stefański zostaje wybranym starszym cechu\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Zupełnie nie wiadomo dlaczego osoba, która praktycznie znajdowała się na granicy wyrzucenia z organizacji, nagle zostaje starszym cechu. Prawdopodobnie stało się tak ze względu na jego układy, stosunki i pieniądze. \u003Cstrong>Wtedy Stefański ufundował tę chorągiew jako starszy cechu, jako upamiętnienie swojej władzy\u003C/strong>. No i ta chorągiew znajduje się dzisiaj w naszych zbiorach i jest pokazywana na wystawie.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Bardzo ciekawy obiekt i bardzo ciekawa historia. Wiele takich obiektów jest na tej wystawie, więc\u003Cstrong> zachęcamy do tego, żeby się też wczytywać w te historie, które są opisane obok obiektów.\u003C/strong>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":464,"quote":535,"author":466,"schema":467,"align":468},"Bardzo zależało mi, żeby pokazać te obiekty w szerokim kontekście. Żeby pokazać je jako źródła historii, takich niemych świadków, którzy przetrwali pewne czasy, którzy wyglądają jak wyglądają, dlatego, że jakaś myśl przyświecała ich zrobieniu.",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":538},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Często są na tych przedmiotach namacalne ślady pracy, na przykład na tych glinianych przedmiotach, co mnie bardzo wzrusza, są \u003Cstrong>odciski palców kogoś z XVI wieku, kto tworzył ten przedmiot\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>Chcę jeszcze dodać, że tych dawnych rzemieślników łączy z tymi współczesnymi to, że mówią bardzo często i w cechach i poza cechami, że \u003Cstrong>rzemieślnik to nie tylko głowa, że on musi mieć też sprawne ręce\u003C/strong>. Każda z tych prac wymaga zdolności manualnych, prawdziwy rzemieślnik to jest taki, który nie robi z gotowych części, tylko taki, który \u003Cstrong>od początku do końca potrafi zrobić dany przedmiot\u003C/strong>. Jak przepytywaliśmy współczesnych rzemieślników z różnych dziedzin, wszyscy mówili to samo.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":541,"caption":556,"schema":316},{"ID":542,"id":542,"title":543,"filename":544,"filesize":545,"url":546,"link":547,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":543,"status":210,"uploaded_to":108,"date":548,"modified":548,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":549,"height":550,"sizes":551},2790,"krakow-00000018","krakow-00000018.jpg",313032,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/krakow-00000018.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/krakow-00000018/","2026-07-13 16:16:45",1518,1002,{"thumbnail":546,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":552,"medium":546,"medium-width":220,"medium-height":553,"medium_large":546,"medium_large-width":222,"medium_large-height":554,"large":546,"large-width":224,"large-height":555,"1536x1536":546,"1536x1536-width":549,"1536x1536-height":550,"2048x2048":546,"2048x2048-width":549,"2048x2048-height":550},99,198,507,676,"Kopia kafla ze zbiorów Muzeum Krakowa, lico przedstawia parę małżonków w ujęciu profilowym w renesansowych ubiorach, oryginał: 1 poł. XVI w., Kraków",{"acf_fc_layout":253,"spacer":390},{"acf_fc_layout":250,"text":559},"\u003Cp style=\"text-align: center;\">\u003Cem>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Ekspozycja jest dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (na wystawie znajdziecie m.in. podpisy w alfabecie Braille’a).\u003C/span>\u003C/em>\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":562},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK: \u003C/strong>To jest sztuka.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Tak, to jest sztuka, waśnie kunszt, który pojawia się w tytule.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Na koniec chciałam zapytać o to, czy jak wyjdziemy z tej wystawy – wychodzimy na rynek krakowski i chcielibyśmy \u003Cstrong>poszukać tej obecności rzemieślników, których poznaliśmy na tej wystawie\u003C/strong>. Czy się da? Czy znajdziemy?\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":322,"schema":322,"photo":565,"caption":64,"text":576,"anchor":64},{"ID":566,"id":566,"title":567,"filename":568,"filesize":569,"url":570,"link":571,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":572,"status":210,"uploaded_to":573,"date":574,"modified":574,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":282,"height":283,"sizes":575},1567,"IMG_7194","IMG_7194.jpg",135658,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2024/08/IMG_7194.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/8-x-5-sukiennice/img_7194/","img_7194",1565,"2024-08-23 11:15:44",{"thumbnail":570,"thumbnail-width":285,"thumbnail-height":218,"medium":570,"medium-width":286,"medium-height":220,"medium_large":570,"medium_large-width":282,"medium_large-height":283,"large":570,"large-width":282,"large-height":283,"1536x1536":570,"1536x1536-width":282,"1536x1536-height":283,"2048x2048":570,"2048x2048-width":282,"2048x2048-height":283},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Myślę, że troszkę tak. \u003Cstrong>Na samym rynku rzemieślnicy sprzedawali swoje wyroby\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>O tym oczywiście wspominamy, pokazujemy wagę miejską – wielką wagę, która niegdyś stała na rynku.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ślady po tym życiu rzemieślników na rynku możemy zobaczyć w innym naszym oddziale, czyli w Rynku Podziemnym\u003C/strong>, w oddziale Muzeum Krakowa.\u003C/p>\n\u003Cp>Widzimy też kamienice, w których rzemieślnicy mieszkali.\u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":579},"\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Mamy też \u003Cstrong>miejsca odkryte przez archeologów\u003C/strong>. One są często  mało znane, nawet w środowisku badaczy, bo te odkrycia nie są często publikowane.\u003C/p>\n\u003Cp>Mam nadzieję, że tą wystawą przywrócimy pamięć o warsztatach rzemieślniczych i kilku takich miejscach. Na przykład o \u003Cstrong>warsztacie garbarskim na dawnym Kleparzu w rejonie Domu Pomocy Społecznej Helzlów\u003C/strong>. To jest taki ważny punkt na mapie Krakowa.\u003C/p>\n\u003Cp>Kolejny \u003Cstrong>warsztat szewski z ulicy Grodzkiej 52\u003C/strong>, wspaniały, z przełomu XIV i XV wieku. Inny warsztat, chyba najwspanialsze według mnie znalezisko w Krakowie, jeśli chodzi o dawne warsztaty, czyli \u003Cstrong>warsztat przy ulicy Loretańskiej\u003C/strong>, w ogrodach kapucyńskich, dawne przedmieścia Garbary. Tam został odkryty XVI-wieczny garncarski, który działał prawie od końca XV przez cały XVI wiek.\u003C/p>\n\u003Cp>Tak naprawdę, w każdej kamienicy jakiś tam rzemieślnik działał. Na wystawie pokazujemy tylko przykłady, ale mam nadzieję, że dzięki temu też troszkę jakby \u003Cstrong>odczarujemy tę przestrzeń, która mówi nie o wielkiej historii, tylko właśnie o tej codzienności, o tych małych, konkretnych historiach, konkretnych ludzi\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> Piękna klamra na koniec, bo ja zaczęłam od wielkich artystów, a to też są tak naprawdę wielcy artyści, tylko ich historie są „mniejsze”.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>KM:\u003C/strong> Dokładnie. Zresztą też mieliśmy kilku, którzy \u003Cstrong>podpisali się na swoich wyrobach\u003C/strong>,. Mamy tego kotlarza Kazimierza Janickiego z 1648 roku, czy Bartosza z Kazimierza, który „uczynił” – \u003Cstrong>„Bartosz uczynił” – tak się podpisał na fryzie pieców z Wawelu, wykonanych dla króla Zygmunta Starego\u003C/strong>.\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":304,"photo":582,"caption":592,"schema":429},{"ID":583,"id":583,"title":584,"filename":585,"filesize":586,"url":587,"link":588,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":589,"status":210,"uploaded_to":108,"date":590,"modified":590,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":266,"height":267,"sizes":591},2793,"IMG_4823","IMG_4823.jpg",344146,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2026/07/IMG_4823.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/kunszt-i-fach-krakow-rzemieslnikow/img_4823/","img_4823","2026-07-13 17:24:14",{"thumbnail":587,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":587,"medium-width":220,"medium-height":270,"medium_large":587,"medium_large-width":222,"medium_large-height":271,"large":587,"large-width":224,"large-height":272,"1536x1536":587,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":224,"2048x2048":587,"2048x2048-width":266,"2048x2048-height":267},"Kafle piecowe pochodzące z pieców komnat Zamku Królewskiego na Wawelu, Bartosz z Kazimierza, 1524-1535 r., Kazimierz (obecnie dzielnica Krakowa); wł. Zamek Królewski na Wawelu - Państwowe Zbiory Sztuki",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":250,"text":595},"\u003Cp>\u003Cstrong>MK:\u003C/strong> To były wyjątkowe postacie, warto przyjść na wystawę by  je poznać i zobaczyć ich wyroby. Bardzo dziękuję za rozmowę i zapraszamy na wystawę!\u003C/p>\n\u003Cp>KM: Ja również dziękuję i też zapraszam na wystawę!\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Ch3 style=\"text-align: center;\">Wystawa „Kunszt i fach. Kraków rzemieślników” trwa do 25 października.\u003C/h3>\n",{"acf_fc_layout":253,"spacer":254},{"acf_fc_layout":598,"title":599,"text":64,"cta":64,"link":64,"schema":467,"post_type":600,"choose_type":601,"category":49,"tag":602,"posts":603},"slider_posts","Zobacz też:",[116],"tag",[121,122],[604,620,635,662,681,698,715,736,755,776],{"id":605,"type":116,"title":95,"slug":97,"photo":606,"cover":616,"file":617,"number":618,"redirect":619,"published_on":619},2284,{"ID":607,"id":607,"title":608,"filename":609,"filesize":610,"url":611,"link":612,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":613,"status":210,"uploaded_to":605,"date":614,"modified":614,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":615},2288,"Gablotki_76_cover_www","Gablotki_76_cover_www.jpg",797682,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/09/Gablotki_76_cover_www.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/portret-krolowej-opowiesc-o-marii-leszczynskiej-rozmowa-z-zuzanna-rybinska/gablotki_76_cover_www/","gablotki_76_cover_www","2025-09-15 13:58:12",{"thumbnail":611,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":611,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":611,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":611,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":611,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":611,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/09/Leszczynska_okladka.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/09/Gablotki_odcinek76.mp3","15",null,{"id":621,"type":116,"title":99,"slug":101,"photo":622,"cover":632,"file":633,"number":634,"redirect":619,"published_on":619},2256,{"ID":623,"id":623,"title":624,"filename":625,"filesize":626,"url":627,"link":628,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":629,"status":210,"uploaded_to":621,"date":630,"modified":630,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":631},2258,"Gablotki_75_cover_www","Gablotki_75_cover_www.jpg",460479,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/08/Gablotki_75_cover_www.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/do-czego-potrzebujemy-archeologii-rozmowa-z-lukaszem-lisieckim/gablotki_75_cover_www/","gablotki_75_cover_www","2025-08-25 09:34:28",{"thumbnail":627,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":627,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":627,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":627,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":627,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":627,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/08/Okladka_archeologia_3.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/08/Gablotki_odcinek75.mp3","75",{"id":636,"type":116,"title":637,"slug":638,"photo":639,"cover":659,"file":660,"number":661,"redirect":619,"published_on":619},2141,"8 obrazów, które warto zobaczyć w Muzeum Narodowym w Krakowie","8-obrazow-ktore-warto-zobaczyc-w-muzeum-narodowym-w-krakowie",{"ID":640,"id":640,"title":641,"filename":642,"filesize":643,"url":644,"link":645,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":646,"name":647,"status":210,"uploaded_to":636,"date":648,"modified":648,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":649,"height":650,"sizes":651},2142,"Czesząca się","Czeszaca-sie-scaled.jpg",883848,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/07/Czeszaca-sie-scaled.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/8-obrazow-ktore-warto-zobaczyc-w-muzeum-narodowym-w-krakowie/czeszaca-sie/","Muzeum Narodowe w Krakowie; www.zbiory.mnk.pl ;MNK II-b-531;fot. Jacek ?widerski, Jakub P?oszaj","czeszaca-sie","2025-07-21 20:46:58",2560,1798,{"thumbnail":644,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":652,"medium":644,"medium-width":220,"medium-height":653,"medium_large":644,"medium_large-width":222,"medium_large-height":654,"large":644,"large-width":224,"large-height":655,"1536x1536":644,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":656,"2048x2048":644,"2048x2048-width":657,"2048x2048-height":658},105,211,539,719,1079,2048,1438,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/07/Cover_Gablotki-73_Muzeum_Narodowe_Krakow.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/07/Gablotki_odcinek73_MNK.mp3","73",{"id":663,"type":116,"title":664,"slug":665,"photo":666,"cover":678,"file":679,"number":680,"redirect":619,"published_on":619},2083,"Wyspiański i Mehoffer – historia przyjaźni","wyspianski-i-mehoffer-historia-przyjazni",{"ID":667,"id":667,"title":668,"filename":669,"filesize":670,"url":671,"link":672,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":673,"status":210,"uploaded_to":663,"date":674,"modified":674,"menu_order":62,"mime_type":675,"type":212,"subtype":676,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":677},2105,"Gablotki_71_cover_www","Gablotki_71_cover_www.png",5422476,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/06/Gablotki_71_cover_www.png","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/wyspianski-i-mehoffer-historia-przyjazni/gablotki_71_cover_www/","gablotki_71_cover_www","2025-06-06 08:13:27","image/png","png",{"thumbnail":671,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":671,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":671,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":671,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":671,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":671,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/06/Gablotki_71_COVER.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/06/Gablotki_odcinek71.mp3","71",{"id":682,"type":116,"title":683,"slug":684,"photo":685,"cover":695,"file":696,"number":697,"redirect":619,"published_on":619},1887,"8 obrazów, które warto zobaczyć w Muzeum Śląskim w Katowicach","8-obrazow-ktore-warto-zobaczyc-w-muzeum-slaskim-w-katowicach",{"ID":686,"id":686,"title":687,"filename":688,"filesize":689,"url":690,"link":691,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":692,"status":210,"uploaded_to":682,"date":693,"modified":693,"menu_order":62,"mime_type":675,"type":212,"subtype":676,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":694},1891,"cover_www+65","cover_www65.png",4904342,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/03/cover_www65.png","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/8-obrazow-ktore-warto-zobaczyc-w-muzeum-slaskim-w-katowicach/cover_www65/","cover_www65","2025-03-11 09:53:58",{"thumbnail":690,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":690,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":690,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":690,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":690,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":690,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/03/Gablotki_odcinek65_cover.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/03/Gablotki_odcinek65.mp3","65",{"id":699,"type":116,"title":700,"slug":701,"photo":702,"cover":712,"file":713,"number":714,"redirect":619,"published_on":619},1748,"Bohema pod Tatrami","62-bohema-pod-tatrami",{"ID":703,"id":703,"title":704,"filename":705,"filesize":706,"url":707,"link":708,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":709,"status":210,"uploaded_to":699,"date":710,"modified":710,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":215,"height":216,"sizes":711},1749,"Cover_www","Cover_www.jpg",860092,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/01/Cover_www.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/62-bohema-pod-tatrami/cover_www-2/","cover_www-2","2025-01-21 09:49:28",{"thumbnail":707,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":219,"medium":707,"medium-width":220,"medium-height":221,"medium_large":707,"medium_large-width":222,"medium_large-height":223,"large":707,"large-width":224,"large-height":225,"1536x1536":707,"1536x1536-width":226,"1536x1536-height":227,"2048x2048":707,"2048x2048-width":215,"2048x2048-height":216},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/01/Cover_62.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2025/01/Gablotki_odcinek_62_best.mp3","62",{"id":573,"type":116,"title":716,"slug":717,"photo":718,"cover":733,"file":734,"number":735,"redirect":619,"published_on":619},"8 X 5: Sukiennice","8-x-5-sukiennice",{"ID":719,"id":719,"title":720,"filename":721,"filesize":722,"url":723,"link":724,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":725,"status":210,"uploaded_to":573,"date":726,"modified":726,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":727,"height":728,"sizes":729},1609,"57_cover_www_BEST_II","57_cover_www_BEST_II.jpg",349381,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2024/08/57_cover_www_BEST_II.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/8-x-5-sukiennice/57_cover_www_best_ii/","57_cover_www_best_ii","2024-08-24 06:31:42",1280,851,{"thumbnail":723,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":269,"medium":723,"medium-width":220,"medium-height":730,"medium_large":723,"medium_large-width":222,"medium_large-height":731,"large":723,"large-width":224,"large-height":732,"1536x1536":723,"1536x1536-width":727,"1536x1536-height":728,"2048x2048":723,"2048x2048-width":727,"2048x2048-height":728},199,511,681,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2024/08/57_cover.jpg","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2024/08/Gablotki_odcinek57.mp3","57",{"id":737,"type":116,"title":738,"slug":739,"photo":740,"cover":752,"file":753,"number":754,"redirect":619,"published_on":619},480,"8 X 5: Muzeum Narodowe we Wrocławiu","8-x-5-muzeum-narodowe-we-wroclawiu",{"ID":741,"id":741,"title":742,"filename":743,"filesize":744,"url":745,"link":746,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":747,"status":210,"uploaded_to":737,"date":748,"modified":748,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":749,"height":750,"sizes":751},482,"IMG_3456","IMG_3456.jpg",113224,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/08/IMG_3456.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/8-x-5-muzeum-narodowe-we-wroclawiu/img_3456/","img_3456","2023-08-30 20:08:30",674,898,{"thumbnail":745,"thumbnail-width":285,"thumbnail-height":218,"medium":745,"medium-width":286,"medium-height":220,"medium_large":745,"medium_large-width":749,"medium_large-height":750,"large":745,"large-width":749,"large-height":750,"1536x1536":745,"1536x1536-width":749,"1536x1536-height":750,"2048x2048":745,"2048x2048-width":749,"2048x2048-height":750},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/08/Gablotki_odcinek50_COVER_3.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/08/Gablotki_odcinek50.mp3","50",{"id":756,"type":116,"title":757,"slug":758,"photo":759,"cover":773,"file":774,"number":775,"redirect":619,"published_on":619},515,"Mój muzealny TOP 2022","moj-muzealny-top-2022",{"ID":760,"id":760,"title":761,"filename":762,"filesize":763,"url":764,"link":765,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":766,"status":210,"uploaded_to":756,"date":767,"modified":767,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":768,"height":769,"sizes":770},516,"20220915_181220_Original","20220915_181220_Original.jpg",167607,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/08/20220915_181220_Original.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/moj-muzealny-top-2022/20220915_181220_original/","20220915_181220_original","2023-08-31 13:51:03",537,955,{"thumbnail":764,"thumbnail-width":771,"thumbnail-height":218,"medium":764,"medium-width":772,"medium-height":220,"medium_large":764,"medium_large-width":768,"medium_large-height":769,"large":764,"large-width":768,"large-height":769,"1536x1536":764,"1536x1536-width":768,"1536x1536-height":769,"2048x2048":764,"2048x2048-width":768,"2048x2048-height":769},84,169,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/08/Cover_Gablotki48.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/01/Gablotki_odcinek48.mp3","48",{"id":777,"type":116,"title":778,"slug":779,"photo":780,"cover":789,"file":790,"number":791,"redirect":619,"published_on":619},414,"Śmiertelne piękno. Jak powstała europejska porcelana?","smiertelne-piekno-jak-powstala-europejska-porcelana",{"ID":781,"id":781,"title":782,"filename":783,"filesize":784,"url":785,"link":786,"alt":64,"author":208,"description":64,"caption":64,"name":782,"status":210,"uploaded_to":777,"date":787,"modified":787,"menu_order":62,"mime_type":151,"type":212,"subtype":213,"icon":214,"width":149,"height":149,"sizes":788},415,"foto_cover","foto_cover.jpg",424150,"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/07/foto_cover.jpg","https://content.martynakliks.pl/podcast-episodes/smiertelne-piekno-jak-powstala-europejska-porcelana/foto_cover/","2023-07-19 14:06:26",{"thumbnail":785,"thumbnail-width":218,"thumbnail-height":218,"medium":785,"medium-width":220,"medium-height":220,"medium_large":785,"medium_large-width":222,"medium_large-height":222,"large":785,"large-width":224,"large-height":224,"1536x1536":785,"1536x1536-width":149,"1536x1536-height":149,"2048x2048":785,"2048x2048-width":149,"2048x2048-height":149},"https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2023/07/47.Gablotki_cover.png","https://content.martynakliks.pl/wp-content/uploads/2022/11/Gablotki_odcinek47.mp3","47","16 lipca 2026",{"self":794,"collection":800,"about":803,"wp:featuredmedia":806,"wp:attachment":809,"wp:term":812,"curies":819},[795],{"href":796,"targetHints":797},"https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/podcast-episodes/2771",{"allow":798},[799],"GET",[801],{"href":802},"https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/podcast-episodes",[804],{"href":805},"https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/types/podcast-episodes",[807],{"embeddable":197,"href":808},"https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/media/2773",[810],{"href":811},"https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/media?parent=2771",[813,816],{"taxonomy":814,"embeddable":197,"href":815},"category","https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/categories?post=2771",{"taxonomy":817,"embeddable":197,"href":818},"post_tag","https://content.martynakliks.pl/wp-json/wp/v2/tags?post=2771",[820],{"name":821,"href":822,"templated":197},"wp","https://api.w.org/{rel}",1784186863772]